تهي‌دست شهري و فقر تجربه‌ فيلم‌ساز ايراني: تحليلِ تصوير زندگيِ تهي‌دستان شهري در سينماي ايران دهه‌ 1390

پژوهش حاضر با هدف تحليل سازوكار روايي سينماي موسوم به «اجتماعي» دهه‌ 1390 صورت‌گرفته است. بدين منظور با تمركز بر طيفي از آثار پر مخاطب اين دهه و مطالعه‌ تحليلي ساختارهاي روايي اين آثار تلاش شده است تا يك دسته‌بندي از اين نظامات تصويرپردازي ارائه شود. اين دسته‌بندي از سطح توصيف فراتر رفته و شرايط امكان آن با تأكيد بر نظمي مفهومي با محوريت مفهوم «فقر تجربه» از والتر بنيامين مورد بررسي قرار گرفته است. با مروري بر سازوكارهاي روايت‌‌پردازي 19 فيلم از آثار سينمايي دهه‌ 90، هسته‌هاي روايي اين آثار از خلال روش نشانه‌شناسي مورد بررسي قرار گرفت و نشان داده شد كه چگونه اين نظمِ روايي در خدمت چيزي است كه آن را تماشايي كردنِ زندگيِ تهي‌دستان شهري مي‌ناميم. در امتداد ژورناليسم متمركز بر آسيب‌هاي اجتماعي كه از طريق تحليل گفتمان‌ مورد بررسي قرار گرفت، فرايند تماشايي كردن با سه استراتژيِ تقديس، حاشيه‌اي كردن و تقبيح-مجرم‌سازي با زيستِ روزمرۀ فرودستان اقتصادي مواجه مي‌شود و در وهلۀ نهايي به‌صورت چيزي در خدمت ميلِ جامعۀ مصرفي و جامعۀ تماشا در مي‌آيد. به بيان ديگر در تبيين وضعيت موجود يك دگرگوني و اعوجاج رخ مي‌دهد كه حاصل تلاش عامدانه‌ فيلم‌ساز براي ارائه‌ برساختي معيوب از واقعيت يا تصويري تماشايي از زيست تهي‌دستان است. ازاين‌رو خصلت‌هاي اجتماعي و انتقاديِ ادعاشده در آثار را ازدست‌ مي‌دهد و در وهلۀ نهايي به‌نوعي كالاي مصرفي صرف تبديل مي‌شود.