جهان‌وطن‌گرايي در سه كتاب تصويري كودك: با رويكرد ساختگرايي تكويني

در كنار گونه‌هاي علمي‌ـ تخيلي، زيست‌‌محيطي، فبك و امثالهم گونۀ نوظهور «داستان‌هاي صلح و دوستي» نيز جاي خود را در ادبيات داستاني كودك باز كرده است. صلح به دو صورت تعريف مي‌شود: يكي به‌صورت سلبي، در تقابل با جنگ و ديگري به‌صورت ايجابي، بر اساس جهان‌وطن‌گرايي. «جهان‌وطن‌گرايي» همزيستي در جامعه‌اي واحد در عين احترام به تفاوت‌هاي همديگر است. اين پژوهش سه كتاب تصويري كودك به نام‌هاي مربعِ كوچولو و بي‌اهميت اثر روئي لير، اجازه هست؟ اثر جان كِلي، خانۀ ديوانه اثر محمدرضا شمس را مورد بررسي قرار مي‌دهد. دليل انتخاب سه كتاب با موضوع مشترك «صلح جهان‌وطن‌گرا» از سه نويسندۀ اهل ماداگاسكار (جامعه‌اي با پيشينۀ استعمارزدگي)، بريتانيا (جامعه‌اي با پيشينۀ استعمارگري) و ايران (جامعه‌اي با پيشينۀ دفاع مقدس) اين بوده است كه با بررسي آنها تأثير تفاوت ساختارهاي فرهنگي جوامع بر تفاوت بازنمايي‌هاي يك درون‌مايۀ مشترك آشكار شود. رويكرد ساختگرايي تكويني گلدمن، از تحليل اثر ادبي به تحليل شرايط اجتماعيِ پيدايش اثر مي‌رسد. ازهمين‌رو، ماهيتا روشي ميان‌رشته‌اي و زيرشاخۀ جامعه‌شناسي ادبيات است. پژوهش حاضر با اتخاذ اين رويكرد، و با استفاده از روش تحليلي‌ـ تطبيقي، در پي پاسخ‌گويي به چگونگي رابطۀ ساختار تاريخي‌ـ اجتماعي مليّت نويسندگان با ساختار زيبايي‌شناختي داستان‌هاي آنهاست. نتيجۀ پژوهش نشان مي‌دهد كه در گفتمان استعمارزدگي جهت‌گيريِ منفعلانه به جهاني شدن، در گفتمان استعمارگري جهت‌گيري فعالانه به جهاني ساختن و در تباين با اين دو، در گفتمان ايراني گرايش به ملي‌گرايي ديده مي‌شود.