بررسي رابطه عليت بين نرخ ارز و حجم تجارت كودهاي شيميايي در ايران با رويكرد ماركف سوئيچينگ

نرخ ارز به دليل ارتباط متقابل آن با ديگر متغيرهاي كلان اقتصادي، يك متغير كليدي به شمار مي‌رود و نقش مؤثري در صادرات و واردات كالاها و نهاده‌هاي كشاورزي دارد. بخش كشاورزي ايران يكي از بخش‌هاي وابسته به نرخ ارز بوده و درنتيجه تغييرات نرخ ارز مي‌تواند بر صادرات و واردات نهاده‌هاي بخش كشاورزي مانند كودهاي شيميايي اثرات قابل توجه داشته باشد. با توجه به اثر بحران‌هاي كوويد-19 و جنگ اوكراين بر نرخ ارز و اهميت تجارت كودهاي شيميايي در شرايط كنوني، هدف از اين پژوهش بررسي عليت غير خطي بين نرخ ارز و حجم واردات و صادرات كودهاي شيميايي با استفاده از داده‌هاي فصلي در دوره 1401-1393 با استفاده از رويكرد ماركف سوئيچينگ است. نتايج به‌دست آمده از آزمون غير خطي نشان داد كه رابطه ميان نرخ ارز آزاد و حجم صادرات كودهاي ازته و نيز ارتباط «شكاف نرخ ارز آزاد با نرخ ارز رسمي» با حجم واردات كودهاي فسفاته و پتاسه غير خطي است. همچنين بر اساس عليت گرنجر در مدل ماركف سوئيچينگ، رابطه عليت يك سويه‌اي از طرف نرخ ارز آزاد به سمت حجم صادرات كودهاي ازته وجود دارد. همچنين، رابطه عليت يك سويه‌اي از «شكاف نرخ ارز آزاد با نرخ ارز رسمي» به سمت حجم واردات كودهاي فسفاته و پتاسه برقرار است. بنابراين، براي كاهش اثرات نرخ ارز طراحي الگوي جامع تجارت، تنوع‌بخشي به مبادي وارداتي و مقصدهاي صادراتي كودهاي شيميايي و نيز ايجاد رابطه‌هاي تعاملي دوجانبه و سازنده با كشورهاي هدف به منظور دستيابي به توافق برد-برد پيشنهاد و تأكيد مي‌شود.