گونه‌شناسي و تحليل مسطر خطوط بنّايي اما‌م‌زاده سلطان سيد جلال‌الدين اشرف(ع) آستانه اشرفيه و كاربرد آن در طراحي نماي داخلي و خارجي بنا

از مشهورترين امام‌زادگان در گيلان، حضرت سلطان سيد جلال‌الدين اشرف(ع) مي‌باشد. شهر آستانه اشرفيه، به دليل وجود اين بقعه، پنجمين شهر مذهبي كشور محسوب مي‌شود. با توجه به اين‌كه برخي از تزيينات اين بنا را خطوط بنّايي تشكيل مي‌دهند؛ به معرفي و انواع خطوط بنّايي و سپس، به تحليل مسطر آن خطوط پرداخته شده است. در راستاي اين هدف، دو پرسش مطرح مي‌شود: 1) ارتباط نهفته ميان مضامين كتيبه‌هاي امام‌زاده حضرت سلطان سيد جلال‌الدين اشرف(ع) با فرم و فضا چگونه است؟ 2) معماران چگونه از آرايه‌هاي خوش‌نويسي (خطوط بنايي) در معماري به منظور عقايد و انديشه‌هاي مذهبي خود بهره برده‌اند؟ خط بنّايي به دليل عدم تزيينات و انحنا در نگارش، با عنصر اصلي سازنده بنا (آجر، كاشي و ...) هماهنگي دارد و در ارتباط كامل با معماري است. از اين‌رو، در اين پژوهش خط بنّايي، به‌طور ويژه مورد توجه قرار گرفته است. مقاله حاضر از نوع تحقيقات كيفي و با روش توصيفي- تحليلي و با استناد به منابع كتابخانه‌اي و مشاهدات ميداني نوشته شده است. كتيبه‌هاي نقش بسته بر فضاي داخلي و بيروني بناي بقعه امام‌زاده حضرت سلطان سيد جلال‌الدين اشرف(ع)، القاكننده مفهوم و معاني كلمات اين كتيبه‌ها بر اذهان مومنان مي‌گردد. هم‌چنين، موجب مي‌شود انسان قدرت معنوي نام و كلام خداوند و ايمه را درك كند و از آن‌جا كه اطلاعات مهم و تاريخي در كتيبه‌ها نهفته است، مي‌تواند با توجه به فرم، فضا و مضمون آن‌ها به‌عنوان يك رسانه تبليغي و پيام‌رسان عمل نمايد. اين نشان از نقش خطيري است كه معماران و كاتبان در زمينه فرهنگي و تبليغات مذهبي جامعه در انتقال مضامين كتيبه‌ها برعهده دارند. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهند كه، معماران تمايلات و انديشه‌هاي مذهبي خود را در قالب كتيبه‌هايي (خط كوفي بنايي) منقش بر فضاي دروني و بيروني بقعه مذكور، با موضوعاتي چون اسامي خداوند، حضرت محمد (ص) و امام علي(ع) و ... به وديعه‌ ظهور مي‌رسانند و از آن‌جايي كه پيش‌تر بيان شد، ويژگي پيام‌رسان بودن كتيبه‌ها سبب مي‌شود معماران و كاتبان از اين موضوعات مذهبي در اجراي كتيبه‌ها بهره برده و انديشه‌هاي خود را به افراد القا كنند.