حذف مفعول در زبان فارسي از ديدگاه دستور نقش و ارجاع

هدف پژوهش حاضر تبيين دستوري، معناشناختي و كاربردشناختي ساخت حذف مفعول در چارچوب نظريه دستوري نقش و ارجاع است. حذف مفعول پديده‌اي ظرفيت‌كاه است كه در آن فعلي كه ماهيتاً متعدي است و براي تكميل معنا به دو موضوع فاعل و مفعول نياز دارد، با حذف مفعول خود، به فعل لازم تبديل مي‌شود. با اين حال درك مخاطب از معناي جمله كامل بوده و مفهوم مفعول حذف شده براي او امكان‌پذير است. از آن‌جا كه تبيين ساخت‌هاي دستوري در دستور نقش و ارجاع بر اساس صورت واقعي هر جمله و بدون در نظر گرفتن سطوح انتزاعي صورت مي‌پذيرد، ساخت بند بر اساس آنچه آشكارا در جمله حضور دارد ترسيم مي‌شود. از اين رو، دستور نقش و ارجاع در تحليل جملاتي با فعل متعدي و مفعول محذوف با هيچ محدوديتي مواجه نبوده و بدون توجه به مفاهيمي نظير حركت و رد، رفتاري كه در چنين ساخت‌هايي با فعل جمله دارد، مشابه افعال لازم خواهد بود. از مهم‌ترين يافته‌هاي پژوهش حاضر مي‌توان به كاهش يك موضوع در مركز محمول دو ظرفيتي در ترسيم ساخت لايه‌اي بند، شركت بالاي افعال كنشي از ميان طبقات فعلي در ساخت حذف مفعول و ترسيم ساخت منطقي افعال متعدي كه داراي دو موضوع (x,y) مي‌باشند با تنها يك موضوع (x) اشاره نمود. در تحليل پديده مذكور با توجه به مفهوم ساخت اطلاع نشان خواهيم داد از آن‌جا كه مبتدا و كانون عناصري مورد تأكيد بوده و حذف آن‌ها از جمله امكان‌پذير نيست، مفعول محذوف را نمي‌توان عنصري مبتدايي و كانوني در نظر گرفت. در ارتباط با موضوع فعال‌سازي مرجع‌ها در گفتمان نيز مي‌بينيم كه مي‌توان مرجع مفعول محذوف را تشخيص‌پذير، و از ميان طبقات سه‌گانه اين مرجع‌ها، آن را از طريق استنباط در دسترس تلقي نمود. علاوه بر موارد مذكور، نحوه ايجاد پيوند از معنا به نحو و از نحو به معنا نيز در ساخت حذف مفعول ارائه خواهد شد