حذف محمول اوليه و ثانويه در خرده‌ بندهاي متممي و اداتي: رويكرد كمينه‏ گرا (تحليلي فازبنياد)

پديدۀ حذف هسته‌ها و سازه‌ها از موضوعاتي است كه دستور پژوهان به تفصيل دربارۀ آن بحث كرده‌اند و به هريك از گونه‌هاي آن، نام متفاوتي داده‌اند. پژوهش حاضر به نوع مشخصي از حذف در درون بند مي‌پردازد كه در سنت دستور زايشي با نام ارتقاي گره راست از آن ياد مي‌شود و با حذف از همپايۀ دوم كه كافت نام دارد، متفاوت است. در ساخت‌هاي محذوفي كه با اين نام شناخته مي‌شوند، عنصر فعلي به‌تنهايي، يا همراه با وابسته‌هايش، از بند همپايۀ نخست زدوده مي‌شود. مقالۀ حاضر ضمن بررسي چنين ساخت‌هايي، به تحليل حذف از درون بندهاي همپايه‌اي مي‌پردازد كه داراي يك خرده‌بند متممي يا اداتي هستند و بنا بر اين، به‌دليل حذف هم‌زمان محمول اوليه (از درون بند اصلي) و ثانويه (از درون خرده‌بند فرعي) پيچيدگي نحوي افزون‌تري از خود نشان مي‌دهند. در روند اين تحليل كه بر پيش‌فرض خروج فعل از درون گروه فعلي كوچك و فراگشت مفعول مبتني است، ساخت‌هاي همپايۀ مورد بحث به دو دسته تقسيم مي‌شوند و بدين ترتيب، تبييني متفاوت براي هر دسته ارائه مي‌شود: همپايه‌هاي داراي فاعل مشترك و همپايه‌هاي داراي فاعل نامشترك. چنانكه خواهيم ديد، در ساخت‌هاي همپايه‌اي كه فاعل مشترك دارند و در ساختار موضوعي خود از يك خرده‌بند ميزباني مي‌كنند، در واقع دو گروه فعلي كوچك و نه دو جمله، همپايه مي‌شوند و فرايند موسوم به گذر مشترك كه بر فعل و فاعل جمله اعمال مي‌شود، خلأهايي در همپايۀ نخست به‌جاي مي‌گذارد. در مقابل، پديدۀ حذف بر ساخت‌هاي همپايه‌اي اعمال مي‌شود كه فاعل نامشترك دارند. از آنجا كه اين پديده در مسير نقطۀ بازنمون به صورت آوايي رخ مي‌دهد، انتظار مي‌رود كه وقوع آن با حوزۀ فاز مرتبط باشد. در اين پژوهش برپايۀ مباني نظريۀ فاز و نيز شواهد تجربي زبان فارسي، استدلال مي‌كنيم كه در ساخت‌هاي مورد بررسي، حذف در مرحلۀ فاز بالاتر رخ مي‌دهد و عناصري كه پيشتر خود را به لبۀ فاز رسانده‌اند، به پيروي از شرط رسوخ‌ناپذيري فاز، در سطح آوايي به تلفظ درمي‌آيند.