تحليل خطاهاي مطابقه فعل و فاعل فارسي ‌آموزان از منظر نظريه صرف توزيعي

جمع‌آوري و تحليل داده‌هاي خطاهاي زباني از جمله موضوعاتي است كه از ديرباز همواره مورد توجه محققان بوده است. زبان‌آموزان در طي مراحل فراگيري زبان مرتكب خطاهاي مختلفي مي شوند كه خطاهاي مربوط به مطابقت بين فعل و فاعل يكي از اين خطاها است. در اين نوع از خطاها ويژگي‌هاي شخص و شمار فعل و فاعل با يكديگر مطابقه ندارند. براساس نظريه صرف توزيعي در اين نوع از خطاها ويژگي‌هاي صرفي كه بايد روي گره‌هاي پاياني مشخص شوند از منبعي اشتباه دريافت مي شوند. در مقاله حاضر ساختار دروني خطاهاي مطابقه فعل و فاعلي كه توسط فراگيران زبان فارسي توليد شده‌اند را در چارچوب نظريه صرف توزيعي تحليل و بررسي مي كنيم تا اين مسئله را تبيين كنيم كه چگونه دريافت مشخصه‌اي اشتباه از منبعي اشتباه توسط فعل (هسته Agr) مي تواند منجر به نادستوري شدن جمله‌ها شود. نمونه‌هاي بررسي شده مربوط به آزمون نگارش پايان دوره فارسي آموزان بنياد سعدي است كه از پيكره همين مؤسسه استخراج شده‌اند. خطاهاي مورد بحث در دو گروه مطابقه موضعي و مطابقه از راه دور تقسيم‌بندي مي شوند. در نوع اول،  منبع خطا از نظر خطيي نسبت به فاعل واقعي به فعل نزديك‌تر است در حالي كه در نوع دوم منبع خطا نسبت به فاعل در فاصله دورتري قرار دارد. با بررسي جمله‌هايي مانند «من و دوستم فيلم ديدم» و «استاد به من ياد دادم» كه نمونه‌هايي از مطابقه موضعي هستند اين موضوع را نشان مي‌دهيم كه منبع خطا علاوه‌بر آن‌چه در پژوهش پيشين به آن اشاره شده است، مي تواند موضوع هدف (goal) باشد و فعل به جاي آن‌كه با فاعل موضعي خود مطابقه كند با موضوع هدف مطابقه مي كند و مشخصه‌هاي آن را مي گيرد. همچنين با تحليل ساختار دروني خطاهاي مطابقه از راه دوري مانند «من به سينما رفتم و خواهرم به دانشگاه رفتم» و «من غذا كه مادرم در خانه پختم خوردم» به اين بحث‌ها مي پردازيم كه 1ـ در اين نوع از خطاها امكان مطابقه فعل هم‌پايه دوم با فاعل هم‌پايه اول وجود دارد و 2ـ فعل بند موصولي مي تواند با فاعل بند اصلي مطابقت كند.