خدا باوري و الگوي استدلال موفق

اين پژوهش به پرسشِ «الگوي يك استدلال موفق در الهيات طبيعي چيست؟» پاسخ مي‌دهد. سه معيارِ اقناع ‌سازي، پذيرش مقدمات، و مورد انباشتي كه به منظور توجيه/ ردّ خداباوري مطرح شده‌اند با روشي تحليلي‌ـ انتقادي مورد بررسي قرار گرفتند. نتيجه آنكه هيچ‌يك از اين سه معيار از آنجا كه از محدوديت‌هايي برخوردارند به‌تنهايي معياري مناسب براي استدلال موفق نيستند. انگارۀ اصليِ مقاله آن است كه باورهاي ديني را نتيجۀ يك فرايندِ منطقي‌ـ معرفت‌شناختي ببينيم و براي موفقيت استدلال‌هاي دين‌پژوهانه به عوامل منطقي، معرفتي، هستي‌شناختي، محيطي، فرهنگي، تربيتي، تاريخي، و جغرافيايي توجه كنيم. بنابراين، به جاي اعتقاد به يك معيار خاص، بايد معيار را چنان «فرايند» در نظر بگيريد. اين انگاره توجه ما را به چند نكتۀ مهم جلب مي‌كند: 1. انتخاب معياري واحد براي همۀ استدلال‌ها يا سنجش يا دسته‌بندي استدلال‌هاي مختلف بر اساس يك معيار مشترك چالشي پيچيده و سخت است؛ زيرا دربارۀ هدف، روش، منابع، و محدودۀ الهيات طبيعي اتفاق‌نظر وجود ندارد. 2. بهتر است روي مجموعِ مزيت‌ها، جنبه‌هاي مثبت، و نقاط قوت معيارها به صورت يك كل تمركز كنيم. 3. معيار يك استدلال موفق را به شكل تك‌بُعدي و نقطه‌اي در نظر نگيريم! بلكه معيار را يك «فرايند» ببينيم؛ فرايندي كه به هر معيار اين امكان را مي‌دهد كه به‌رغم توجه به توانايي‌هايش روي مزيت معيارهاي ديگر تمركز كند. 4. اگر معيار را يك فرايند بدانيم ارتباط و تعامل اين سه معيار بنا بر نوع و مراحل و زمينۀ استدلال امكان‌پذير خواهد بود تا بتوان در الهيات طبيعي از هر سه معيار در كنار هم و نه جدا از هم سود بُرد.