ارزش گذاري خسارت اقتصادي پديده‌ي گرد و غبار بر بخش كشاورزي (مطالعه موردي: استان البرز)

مقدمه: در سال هاي اخير، پديده گرد و غبار به يكي از مهم ترين چالش هاي محيط زيستي در سراسر جهان تبديل شده است كه يكي از آثار منفي آن بر بخش كشاورزي است. گرد و غبار بر كشاورزي از طريق تأثير بر فرآيند فتوسنتز و هم‌چنين افزايش دماي برگ مي‌تواند رشد و عملكرد گياهان را تحت تأثير قرار دهد و با فراهم كردن شرايط مساعد براي بروز بيماري ها و بر هم زدن توازن جمعيتي آفات در برابر حشرات سودمند و شكارچي و هم‌چنين تأثير بر كاهش راندمان سم‌پاشي در گياهان بر عليه آفات و بيماري ها، زمينه ايجاد خسارت و كاهش توليد در محصولات مختلف زراعي و باغي را به وجود مي آورد. هدف از اين پژوهش برآورد تمايل به پرداخت جهت كاهش اثرات گرد و غبار بر بخش كشاورزي كانون هاي توليد گرد و غبار و نواحي اطراف آن در استان البرز مي باشد.مواد و روش ها: براي رسيدن به هدف اين پژوهش، ابتدا با توجه به نقشه كانون هاي گرد و غبار تهيه شده استان البرز، دهستان هاي تحت تأثير تعيين شد. در اين استان دهستان هاي نجم آباد، رامجين، چهاردانگه، پلنگ آباد، محمدآباد، تنكمان جنوبي و احمدآباد نواحي در گير با گرد و غبار هستند. سپس با استفاده از روش ارزش گذاري مشروط (CVM) تمايل به پرداخت افراد براي پيشگيري و كاهش آثار منفي پديده ي گرد و غبار بر بخش كشاورزي با استفاده از 400 پرسشنامه محاسبه شد. لازم به ذكر است كه تعداد پرشنامه ها از طريق با استفاده از رابطه Cochrane و جمعيت دهستان هاي درگير گرد و غبار تعيين گرديد.نتايج: با توجه به نتايج اين پژوهش، درصد درستي برآورد تمايل به پرداخت كشاورزان به منظور كاهش خسارات گرد و غبار، در مدل بر آوردي 73 درصد است.  هم چنين ميزان ارزش مورد انتظار (WTP) برابر 165423 ريال (تقريباً برابر 5/5 دلار) محاسبه شد. با توجه به جمعيت منطقه تحت تأثير، ارزش كل حفظ محصولات كشاورزي در مقابل پديده‌ي گرد و غبار برابر با 2743375032 ريال (9144.58 دلار) در سال است. نتايج نشان داد كه متغيرهاي سن، تعداد افراد شاغل، تحصيلات، درآمد و شاخص آگاهي محيط زيستي اثر مثبت و معني‌داري بر تمايل به پرداخت كشاورزان براي حفظ محصولات كشاورزي در مقابل گرد و غبار دارند. به عبارت ديگر افزايش سن، تعداد افراد شاغل در خانواده، افزايش سطح تحصيلات، افزايش درآمد و افزايش آگاهي كشاورزان باعث افزايش تمايل به پرداخت آن ها مي شود.بحث: ارزيابي تمايل به پرداخت كشاورزان استان البرز به منظور كاهش خسارت گرد و غبار بر بخش كشاورزي نشان داد كه افزايش آگاهي، تحصيلات و تجربه (سن) باعث افزايش تمايل كشاورزان به پرداخت هزينه هاي كنترل گرد و غبار مي شود. بنابراين مي توان گفت كه به منظور كنترل و تثبيت منابع توليد گرد و غبار در استان البرز، بايد ابتدا شناخت و آگاهي كشاورزان نسبت به اثرات منفي گرد و غبار بر بخش كشاورزي را با استفاده از كلاس هاي آموزشي تبليغات و غيره افزايش داده شود. در نتيجه اين كار تمايل به پرداخت كشاورزان افزايش پيدا خواهد كرد. سپس در قالب سازمان هاي مردم نهاد و يا طرح هاي مشاركتي با دولت اقدام به طراحي و اجراي برنامه هاي كنترل و تثبيت منابع توليد گرد و غبار با مشاركت خود كشاورزان كرد.