مديريت تعارض و تهديدهاي گور ايراني Equus hemionus onager در زيستگاه هاي طبيعي و مراكز تكثير و معرفي مجدد در ايران

مقدمه: گور ايراني Equus hemionus onager تنها فردسم و بزرگ‌ترين علفخوار وحشي ايران است كه با جمعيتي در حدود 1300 فرد در مجموعه حفاظتي بهرام گور و پارك ملي توران پراكندگي دارد. در مناطقي كه براي تكثير و معرفي مجدد معرفي شده‌اند، افزايش جمعيت و معرفي مجدد در مراكز تكثير و معرفي مجدد استان يزد و پارك ملي كوير با موفقيت همراه بود و ساير مناطق به‌واسطه در نظر نگرفتن عوامل جمعيت‌شناختي مانند تركيب سني و جنسي جمعيت بنيان‌گذار، رقابت‌هاي درون و بين گونه‌اي، كمبود اطلاعات از وضعيت ژنتيكي و درون‌آميزي و عوامل مديريتي مانند رهاسازي سخت، موفقيتي نداشتند. در اين مطالعه به بررسي تهديدات گور ايراني در زيستگاه‌هاي طبيعي، وضعيت مراكز تكثير و معرفي مجدد و ارائه راهكارهاي مديريتي و حفاظتي آن پرداخته شده است.مواد و روش ها: منابع علمي، گزارش ها و مستندات موجود در ادارات كل سمنان، يزد، فارس، كرمان و دفتر حفاظت و مديريت حيات وحش سازمان حفاظت محيط زيست در خصوص تهديدات، جمعيت گذشته و حال و تلفات گور ايراني مورد مطالعه قرار گرفت. جمع آوري داده ها به وسيله مصاحبه با محيط بانان، كارشناسان و تكميل فرم هاي اطلاعات گونه شامل جمعيت، تهديدات و پيشنهادهاي كارشناسي استان هاي مربوطه جمع آوري شد. بر اساس بازديدهاي ميداني و بررسي زيستگاه هاي طبيعي و مراكز تكثير و معرفي مجدد گونه در استان هاي فارس و سمنان  نسبت به صحت سنجي اطلاعات اقدام گرديد.نتايج: طي حدود دو دهه گذشته به‌واسطه مديريت زيستگاه و كاهش تهديدات گونه در مجموعه حفاظتي بهرام گور، جمعيت گونه روند رو به رشدي داشته است. اين در حالي است كه وضعيت جمعيت آن در مجموعه حفاظتي توران كه از دهه 1350 و 1360 شمسي روند كاهشي شديدي را تجربه كرده، از حدود 20 سال گذشته تقريباً ثابت بوده است. مهم ترين تهديدات گونه عبارتند از تخريب و از بين رفتن يكپارچگي زيستگاه، عدم وجود امنيت، شكار غيرمجاز، درون‌آميزي، برون‌آميزي، بروز بيماري‌ها در جمعيت هاي طبيعي، مرگ و مير جاده اي، توسعه معادن، خشكسالي‌ و تغيير اقليم و بهره برداري فصلي از پوشش گياهي كه ناشي از فعاليت‌هاي انساني هستند. چراي بي رويه توسط دام اهلي موجب رقابت غذايي و كاهش آب در دسترس در چشمه‌ها براي گونه مي‌شود. در مراكز تكثير و معرفي مجدد نيز عدم شناخت وضعيت ژنتيكي جمعيت‌ها، نرخ رشد بسيار پائين گونه و كره‌كشي از جمله تهديدات هستند. مشكلات مديريتي از جمله عدم تداوم تأمين منابع مالي و تجهيزات، عدم مديريت پايدار با گذر زمان، رهاسازي سخت به واسطه كمبود بودجه، تجهيزات و هم چنين عدم رعايت نسبت جنسي جمعيت بنيان گذار مي تواند در عدم موفقيت اين مراكز موثر باشد.بحث: شناسايي تهديدات گونه و معرفي روش هاي كاهش اثر تهديد، تدوين برنامه جامع تكثير و معرفي مجدد گونه و اجراي برنامه اقدام حفاظت از جمعيت و زيستگاه هاي طبيعي آن در كوتاه و بلند مدت در زيستگاه‌ها از راهبردهاي مهم حفاظت از گور ايراني مي باشد. اجراي برنامه هاي حفاظت مشاركتي با حضور ذي نفعان كليدي دولتي و مردمي مي تواند در اثربخشي برنامه هاي حفاظتي مؤثر باشد.