ارزيابي زيستگاه آهو (Gazella subgutturosa) با روش آنتروپي بيشينه در منطقه حفاظت شده كالمند بهادران يزد، ايران

مقدمه: نابودي زيستگاه يكي از اصلي‌ترين عوامل تهديدكننده تنوع‌زيستي و گونه ‌ها محسوب مي‌شود. تجزيه زيستگاه و محدود شدن جمعيت‌هاي محلي به زيستگاه ‌هاي كوچك موجب افزايش درون‌آميزي، كاهش تنوع ژنتيكي، افزايش حوادث دموگرافيك و در نتيجه افزايش ريسك انقراض است. آهوي ايراني (Gazella subgutturosa) با وضعيت حفاظتي آسيب‌پذير (Vu) در فهرست سرخ IUCN از گونه‌هاي شاخص زيستگاه ‌هاي دشتي ايران است كه در بيشتر مناطق كشور پراكنش دارد. اما بنا بر عللي مانند شكار بي‌رويه و تغيير كاربري زيستگاه ‌ها جمعيت آن كاهش شديدي يافته و نيازمند حفاظت قوي‌تري در شبكه مناطق حفاظت شده ايران مي‌باشد در اين پژوهش با استفاده از مدل‌بيشينه بي‌نظمي توزيع گونه‌اي آهوي ايراني در منطقه حفاظت‌شده كالمند- بهادران يزد مورد بررسي قرار گرفته است.مواد و روش ‌ها: اطلاعات حضور آهو در منطقه از طريق پايش ميداني و مشاهدات مستقيم، آثار و نمايه ‌هاي به جا مانده نظير سرگين، ردپا و محل استراحت در خصوص گونه در منطقه حفاظت شده كالمند بهادران طي چهار فصل در سال 1401 تعيين و با دستگاه موقعيت‌ياب جهاني ثبت شد. در اين مطالعه از متغيرهاي شيب، جهت، ارتفاع، فاصله از منابع آب، فاصله از جاده، فاصله از روستا، فاصله از آبشخور و پوشش گياهي جهت مدل‌سازي مطلوبيت زيستگاه استفاده شد. مدل‌سازي با استفاده از مدل مدل بيشينه بي‌نظمي در نرم ‌افزار مكسنت (MaxEnt) انجام شد و در نهايت، نقشه توزيع گونه بدست آمد. براي بررسي پراكنش آهو در منطقه در مجموع از 41 نقطه حضور گونه استفاده شد.نتايج: نتايج حاصل از مدل بيشينه آنتروپي براي تعيين پتانسيل‌هاي زيستگاهي آهو در منطقه حفاظت شده كالمند بهادران حاكي از بيشترين پتانسيل توزيع در مناطق مركزي و شمال غربي منطقه است. همچنين نتايج نشان داد كه مدل توانايي بالايي در پيش‌بيني حضور آهو در منطقه مورد مطالعه داشته و در تمام حد آستانه ‌ها داراي اختلاف معني‌داري با مدل تصادفي است (AUC=0.812; P 0.0001). نتايج حاصل از حساسيت ‌سنجي با استفاده از روش جك نايف، نشان داد متغيرهاي ارتفاع، فاصله از منابع آبي و جهت جغرافيايي براي آهو در منطقه از اولويت بالاتري برخوردار هستند.بحث: با توجه به خشكسالي‌هاي متوالي، تعداد زاد و ولد گونه آهو در منطقه حفاظت شده كالمند بهادران كاهش پيدا كرده است. يكي ديگر از عوامل كاهش جمعيت آهو در منطقه، تصادفات جاده‌اي است كه دليل آن عبور جاده ترانزيت و جاده ‌هاي روستايي در منطقه مي‌باشد. وجود سگ‌هاي ولگرد در حاشيه روستاها، شكارچيان متخلف، طعمه شدن توسط جانوران گوشتخوار از جمله سگ‌سانان و گربه‌سانان و پرندگان شكاري مانند گرگ، كاراكال و عقاب از ديگر عوامل كاهش جمعيت آهو در منطقه مورد مطالعه مي ‌باشد، ولي از آن‌جايي كه منطقه كالمند بهادران يك زيستگاه مناسب براي اين گونه بوده و جمعيت نسبتاً بالايي از آهوي ايراني را دارا مي ‌باشد. در مجموع مي ‌توان با در نظر گرفتن نواحي مورد استفاده توسط آهوها و نواحي كه در مدل مناسب تشخيص داده شده ‌اند، به اين نتيجه رسيد كه وسعت بالفعل زيستگاه مطلوب براي گونه در منطقه حفاظت شده كالمند- بهادران بيش از آن مقداري است كه در حال حاضر مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مديريت و برنامه‌ريزي مطلوب اين نواحي، مي‌تواند جمعيت بيشتري از تعداد آهو را كه تا امروز در اين منطقه وجود داشته است را حفاظت نمايد و سطح زيستگاه مطلوب را در منطقه بهبود بخشيد. از نتايج اين مطالعه مي‌توان در اجراي اقدامات حفاظتي و مديريتي جهت افزايش زيستگاه‌هاي مطلوب در سطح استان يزد نيز استفاده نمود.