بررسي نوع، موقعيت و مفاهيم نقوش گچ‌بري به‌كاررفته در خانۀ تاريخي بروجردي‌ها

نقوش گچ‌بري در معماري خانۀ تاريخي بروجردي‌ها به‌عنوان تزئين، جلوه‌گر زيبايي بصري و به‌عنوان نماد، منتقل‌كنندۀ مفاهيم خاصي‌اند. تنوع به‌كاررفته در اين گچ‌بري‌ها بسيار چشم‌گير و بيان‌كنندۀ معماري ارزشمند عصر خودش در شهر كاشان است. در بسياري از خانه‌هاي تاريخي كاشان كه عمدتاً متعلق به دورۀ قاجارند، نقوش برجستۀ گچ‌بري با تنوع و جايگاه‌هاي متفاوت ديده مي‌شوند. در اين ميان، خانۀ بروجردي‌ها به‌لحاظ كثرت و تعدد نقوش جايگاه ويژه‌اي دارد. هدف اصلي از اين پژوهش مستند‌نگاري و پرداختن هرچه بيشتر به يكي از مهم‌ترين هنرهاي عصر قاجار (گچ‌بري) است. در گام اول، دسته‌بندي نقوش گچ‌بري، در گام دوم، تعدادشماري و ثبت موقعيت مكاني و در گام سوم، بررسي مفاهيم نمادين مستتر هر نقش انجام پذيرفت. پژوهش حاضر به‌روش آمار توصيفي و تحليل محتوا و بر اساس مشاهدات ميداني و انطباق آن با مفاهيم به‌دست‌آمده از مطالعات كتابخانه‌اي انجام شده است.در اين مطالعه از تكنيك‌هاي مختلف گردآوري اطلاعات همچون مشاهده، پيمايش، تصويربرداري و كدگذاري بهره گرفته شده است. در بررسي‌هاي انجام‌شده، نقوش اشيا، گياهان، ميوه‌ها، حيوانات خصوصاً نقوش گرفت‌وگير با تنوع بسيار زياد، انسان و موجودات ماورايي (جن) مشاهده شده‌اند. علاوه بر اين موتيف‌هاي پُركننده، به‌ويژه نقوش خُتايي نيز در سطوح متعدد به‌عنوان پس‌زمينه وجود دارند. يافتۀ پژوهش اين است كه به‌لحاظ تعداد ۴۵۰ نقش شمارش شده‌اند كه در ۸ موقعيت مكاني شامل سردر، شاه‌نشين، مهتابي، ضلع شمالي حياط، تاج بنا، تالار اصلي و گوشواره‌هاي غربي و شرقي پراكنده‌اند. محتواي نقوش برگرفته از اساطير باستاني، باورهاي ديني، حرفه و وضعيت معاش ساكنان و تعدادي از نقوش نيز تحت‌تأثير هنر غرب طراحي شده‌اند.