بررسي نقش مساجد بر ميزان تاب‌آوري اجتماعي محلات شهري (نمونۀ مطالعاتي: محلۀ ناصرخسرو و شهرك نگين اصفهان)

در سال‌هاي اخير و به‌دنبال بروز بلايا، به مفهوم تاب‌آوري در بسياري از محافل علمي توجه بسياري شده ‌است. تاب‌آوري مفهومي چندجانبه است كه درصدد به حداقل رساندن خسارات ناشي از بحران است. در اين ميان، توجه اغلب برنامه‌ريزان بيشتر بر بُعد كالبدي معطوف شده است. اين در صورتي است كه عدم‌قطعيت از شدت و نوع مخاطرات، بروز بحران‌هاي جديد و انسان‌ساخت و همچنين توجه به ظرفيت‌هاي اجتماعات در مواجهه با اختلالات و بهبود شرايط، كانون توجهات را به‌سمت بُعد اجتماعي تاب‌آوري سوق داده است. تمركز و تأكيد بر نقش اعضاي جامعه در مواجه با بحران و توانايي و ظرفيت آن‌ها براي بهبود اوضاع نيز براي آن است كه افراد و اجتماعات تاب‌آور مي‌توانند فارغ از هر نوع بحران، به مقابله با آن بپردازند و بدون نااميدي شرايط را تغيير دهند. در اين ميان، مساجد از ديرباز خودشان را درگير بحران‌ها و مسائل جامعه كرده‌اند و به‌عنوان كانوني جهادي با بهره‌گيري و سازمان‌دهي ظرفيت‌هاي مردمي، در مواجه با بحران‌ها و تغيير و بهبود شرايط و به‌طور كلي تاب‌آوري جوامع، نقش كليدي ايفا كرده‌اند. در اين پژوهش سعي شده است جايگاه مساجد و تأثيري كه بر تاب‌آوري اجتماعي ساكنان مي‌گذارند ارزيابي شوند و به اين پرسش بپردازد كه مساجد تا چه ميزان توانسته‌اند بر تاب‌آوري اجتماعي ساكنان محلۀ ناصرخسرو و شهرك نگين مأثر واقع شوند؟ در راستاي دستيابي به اهداف پژوهش، محلۀ ناصرخسرو و شهرك نگين كه در مجاورت يكديگرند، اما از نظر بافت كالبدي تفاوت جدي دارند، به‌عنوان نمونه‌هاي مطالعاتي بررسي شده‌اند. روش پژوهش توصيفي-تحليلي و براي دستيابي به داده‌هاي تكميلي از پرسش‌نامه استفاده شده است. جامعۀ آماري پژوهش نيز با استفاده از فرمول كوكران براي محلۀ ناصرخسرو 375 و براي شهرك نگين 374 نفر برآورد شده است. همچنين به‌منظور تحليل و بررسي اطلاعات، ضريب هم‌بستگي اسپيرمن استفاده شده است. نتايج حاكي از آن‌اند كه مساجد تأثير بسزايي بر افزايش تاب‌آوري اجتماعي دارد و هرچه حضور در مساجد بيشتر باشد، تاب‌آوري نيز افزايش مي‌يابد. به‌طور كلي، مساجد به‌دليل قابليت پذيرش عملكردهاي متعدد و همچنين ظرفيتي كه در پذيرش و جلب مشاركت اقشار مختلف جامعه در حوزه‌هاي مختلف دارند، مي‌توانند به‌صورت غيرمستقيم تأثير بسياري بر عوامل مؤثر بر تاب‌آوري اجتماعي داشته باشند و همچنين از اين ظرفيت در راستاي مقابله با انواع بحران‌ها و تغيير و بهبود شرايط استفاده كنند.