تحليل نقش سنت‌گرايان در شهرسازي معاصر (رهيافتي براي دستيابي به الگوهاي تحقق‌پذيري شهر اسلامي)

سنت‌گرايي به‌عنوان رويكردي در فلسفۀ معاصر، مكتبي است كه نسبت به مدرنيته، موضعي به‌شدت انتقادي دارد. آرا و ديدگاه‌هاي انتقادي سنت‌گرايان نسبت به مدرنيته در حوزه‌هاي گوناگون از جمله فلسفۀ هنر سبب شده‌اند ديدگاه‌هاي آنان در حوزۀ شهرسازي و معماري نيز مورد توجه و عنايت قرار گيرد. گرچه تقريباً هيچ‌يك از چهره‌هاي سرشناس و نظريه‌پرداز سنت‌گرا، معمار يا شهرساز نبوده‌اند، اما نقدهاي جدي آنان به مدرنيته و بيان مفاهيمي چون «تقدس‌زدايي از فضاي شهر» و «دنيوي‌سازي مكان و زمان» و نيز تدوين آثاري دربارۀ هنر اسلامي و آسيب‌شناسي تمدن اسلامي (مانند بعضي آثار بوركهارت و سيد حسين نصر) سبب شده‌اند ديدگاه‌هاي آنان به‌طور جدي در حوزۀ شهرسازي و معماري جوامع اسلامي به‌ويژه ايران مطرح و اثرگذار باشند. در عين حال، آراي سنت‌گرايان با نقدهاي جدي نيز مواجه بوده‌اند. اين نوشته سعي دارد با بررسي ديدگاه‌هاي سنت‌گرايان و نقدهاي وارد بر ايشان، ضمن ارزيابي نسبت به دست‌آوردها و كاستي‌هاي اين مكتب به‌ويژه در حوزۀ شهرسازي ايراني‌اسلامي، به تحليلي دربارۀ ميزان اثرگذاري و قابليت ديدگاه سنت‌گرايي در فرآيند تحقق شهر اسلامي‌ايراني دست يابد. اين‌ نوشته به نقد و بررسي سنت‌گرايي طبق تعريف مصطلح آن مي‌پردازد. سنت‌گرايان مزبور در مجموع دچار افراط و تفريط‌هايي شده‌اند. در اين مقاله سعي مي‌شود رويكردهاي ديگري از سنت‌گرايان اصول‌گرا كه همه‌جانبه‌گر و عميق‌تر نسبت اسلام را با خلق آثار هنري و معماري و شهرسازي بيان نموده‌اند، براي تحقيقات بعدي و مكمل اين تحقيق معرفي شوند. اين پژوهش به‌روش اسنادي-كتابخانه‌اي در مرحلۀ جمع‌آوري اطلاعات و به‌روش استدلال منطقي در مرحلۀ تحليل و استنتاج به اين نتيجه رسيد كه بخش بزرگي از دستاوردهاي سنت‌گرايي در تقابل با مدرنيته در مقام نقد مدرنيته است. به‌نحوي كه آسيب‌شناسي پيامدهاي نامطلوب مدرنيته در حوزۀ شهرسازي و معماري توانسته است الهام‌بخش و عامل محرك براي بسياري از انديشمندان، صاحب‌نظران، اساتيد و تصميم‌گيران باشد. لكن در عمل و در مقام تحقق‌پذيري و دستيابي به شهر اسلامي توفيق چنداني پيدا نكرده است. در اين متن تلاش شده است با كنكاش و بررسي اين موضوع، به رهيافتي براي تحقق‌پذيري شهر اسلامي دست يابيم.