مقايسه توليد مراتع طبيعي و رهاشده با استفاده از سنجش‌ازدور مبتني بر بررسي عملكرد شاخص‌هاي گياهي (مطالعه موردي مراتع استان چهارمحال و بختياري)

سابقه و هدف: در سال‌هاي اخير بخش وسيعي از مراتع شخم‌ خورده‌اند و به دليل اقتصادي نبودن رهاشده‌اند، شناخت اين مراتع و برآورد توليد گياهي چنين مراتعي مي‌تواند، نقش بسزايي در احياء آن‌ها داشته باشد. با توجه به اهميت تعيين توليدات گياهي در مديريت صحييح اكوسيستم هاي مرتعي و همچنين ارتباط توليد گياهي با سلامت مرتع، تحقيق حاضر به مقايسه آريي شاخص هاي گياهي در مراتع طبيعي و مراتع رها شده پرداخته و تغييرات توليد را مورد ارزيابي قرار داده است. مواد و روش ها: با توجه به اهميت تعيين توليد گياهي در مديريت صحيح اكوسيستم هاي مرتعي و همچنين ارتباط توليد گياهي با سلامت مرتع، تحقيق حاضر به مقايسه كارآيي شاخص هاي گياهي در مراتع طبيعي و مراتع رهاشده سه منطقه از استان چهار محال بختياري كه در منطقه نيمه استپي استان واقع مي باشد و بيش از سه دهه پيش براي امر كشاورزي تخريب شده و سپس به دليل عدم اقتصادي بودن كشاورزي ديم در آن ها رها شده بودند انتخاب گرديد. اين مناطق شامل مرجن بروجن، سفيد دشت بروجن و هوره سامان در استان چهار محال و بختياري بودند كه تغييرات توليد آن ها مورد ارزيابي قرار گرفت. مراحل انجام اين پژوهش شامل دو مرحله نمونه برداري ميداني و استفاده از داده هاي ماهواره اي مي باشد. براي اندازه گيري تولبيد گياهي از روش نمونه برداري مضاعف استفاده شد. بر همين اساس در خرداد ماه سال 1393 در اراضي مراتع هم جوارشان پلات‌هاي 2*2، به صورتي كه 15 پلات 5 تايي (با مركزيت يك پلات و چهار پلات هم جوار آن در چهار جهت اصلي) در منطقه مراتع رها شده نيز 75 پلات ديگر، به موازات پلات هاي قبلي در مراتع هم جوارشان انداخته شد. سپس بااستفاده از تصاوير ماهواره اي لندست 8 سال 1393 در نرم افزار IDRISI شاخص هاي گياهي بدست آمد اين شاخص ها شامل NRVI، CTVI، RATIO، TTVI، TVI بودند. نتايج: شاخص‌هاي NRVI و CTVI و RATIO و و TVI با توليد گياهي رابطه ي معني داري دارند. در حالي كه شاخص هاي WDVI MSAVI2 ،TSAVI2 ،TSAVI1 ،AVI ،DVI ،PVI2 ،PVI1 ،PVI ،NDVI رابطه معني داري را با توليد گياهي نشان ندادند؛ به بيلاني ديگر اين شاخص ها نتوانسته اند به خوبي گوياي توليد گياهي مناطق و نوع مراتع مختلف در محدوده ي مورد مطالعه باشند نتايج حاصل از شاخص هاي NRVI و CTVI و RATIO و و TVI به ترتيب با ضرايب همبستگي 0.703، 0.703، 0.703، 0.703، 0.74 و مقادير R^2 برابر 0.53 بيشترين ارتباط را با توليد گياهي دارند. نتايج تحقيق نشان داد كه شاخص NRVI دقيق ترين براورد از توليد گياهي مراتع رها شده و شخم خورده را ارائه ميدهد . توليد در مراتع شخم نخورده در هر سه منطقه نسبت به مراتع شخم خورده بيشتر است. در اين نمودار، توليد گياهي بر حسب كيلوگرم بر هكتار به تفكيك هر فرم رويشي و براي مناطق شخم خورده و شخم نخورده در هر منطقه محاسبه شده است. براساس اسين محاسبات منطقه مرجن بروجن در قسمت شخم نخورده با مقدار328.46 كيلوگرم بر هكتار بيشترين مقدار توليد را داردو منطقه سفيد دشت در قسمت شخم نخورده با مقدار 223.48 كيلوگرم بر هكتار كمترين مقدار توليد را دارد. در قسمت شخم خورده نيز سفيد دشت با مقدار 98.01 كيلوگرم بر هكتار كمترين توليد را دارد و هوره با مقدار 181.17 كيلوگرم بر هكتار بيشترين مقدار توليد را در قسمت شخم خورده دارا است. بيشترين پوشش و توليد گياهي در منطقه شخم نخورده هوره است. هر چند اغلب فرم هاي رويشي در مناطق مورد مطالعه دستخوش كاهش شده اند ولي توليد گياهي در منطقه شخم نخورده هوره است. هر چند اغلب فرم هاي رويشي در مناطق مورد مطالعه دستخوش كاهش شده اند ولي توليد گياهي بوته اي ها بيشترين كاهش را در بين هر سه منطقه مورد مطالعه داشته اند. نتيجه گيري: در نتيجه، ميتوان از سنجش از دور به عنوان يك ابزار مفيد براي ارزيابي تفاوت هاي توليد گياهي در اين مراتع استفاده كرد. از طرفي، مديريت صحيح مراتع و اكوسيستم هاي آن ها از اهميت ويژه اي برخوردار است. با توجه به نتايج حاصل از اين تحقيق، مي توان توصيه كرد كه در مديريت مراتع رها شده و شخم خورده از شاخص NRVI استفاده شود تا بهترين اقدامات ممكن براي احيا و بهبود اين مناطق انجام شود. در نهايت، با توجه به اهميت حفظ محيط زيست و اكوسيستم هاي طبيعي، انجام تحقيقات مشابه و استفاده از روش هاي سنجش از دور براي بررسي و پايش مناطق مختلف مرتعي، از اهميت بالايي برخوردار است.