ارزش تغذيه‌اي خوراك مصرفي گاوميش‌هاي پرورشي، تحت شرايط نگهداري در آغل و چرا از مراتع زيستگاه هاي اصلي پرورش گاوميش در مناطق مختلف آب و هوايي استان اردبيل

سابقه و هدف: تهيه منظم علوفه با كيفيت خوب و جيره غذايي مناسب، منجر به توليد مقرون به صرفه شير و گوشت مي شود. در ايران، عرضه كم و ناكافي و عدم دسترسي كافي علوفه و همچنين جيره‌هاي مصرفي نامتعادل محدوديت هاي اصلي هستند كه به طور منفي قابليت توليد گاوميش را تحت تاثير قرار داده و از اين رو، منجر به غيراقتصادي بودن پرورش اين دام شده است. براي فائق آمدن به مشكلات مذكور بايد شناخت جامع از مناطق، روش هاي پرورشي، مسائل، مشكلات توليدي و تغذيه اي گاوميش ها وجود داشته باشد. بنابراين هدف مطالعه حاضر با تعيين ارزش تغذيه‌اي خوراك مصرفي گاوميش هاي پرورشي تحت شرايط نگهداري در آغل و چرا ازمرتع، در زيستگاه هاي اصلي پرورش گاوميش در مناطق مختلف آب و هوايي استان اردبيل انجام شد. مواد و روش ها: به منظور اطلاع از ارزش غذايي خوراك مصرفي گاو ميش هاي پرورشي، سنجه هاي قابليت هضم، انرژي قابل متابوليسم، توليد گاز و فراسنجه هاي تجديد پذيري، توليد توده ميكروبي و اسيد هاي چرب فرار جيره مصرفي و علوفه مرتعي مورد چرا با استفاده از تكنيك توليد گاز در قالب طرح كاملا تصادفي، اندازه گيري شد. سامان هاي عرفي محل پرورش گاوميش، توسط معاونت بهبود توليدات دامي، مشخص شد. براي اين منظور سامان عرفي دميروف در منطقه بيله سوار، سامان عرفي قره باغلار در منطقه مشگين شهر و سامان عرفي آرپاتپه در منطقه فندوقلوي نمين در نظر گرفته شد. زمان شروع و طول مدت چراي گاوميش، در هر يك از سامان هاي عرفي، مشخص شد. نمونه برداري از گونه هاي گياهي مورد چراي دام، در سه مرحله زماني از فصل چرا (15 ارديبهشت تا 15 خرداد ماه، 15 خرداد تا 15 تير ماه و 15 تير تا 15 مرداد ماه) در مشكين شهر و نمين و يك ماه زودتر در بيله سوار 15 اسفند تا 15 تير ماه)، انجام شد. نمونه هاي گياهي جهت تعيين تركيبات شيميايي و آزمايشات قابل هضم، مخلوط شدند. همچنين دو نوع جيره در شرايط نگهداري دام در آغل (تغذيه بسته)، براي تغذيه گاوميش ها در هر يك از سامان هاي غرفي انتخاب شد. جيره سنتي كه توسط پرورش دهندگان گاوميش كه مورد استفاده قرار مبيگيرد، به عنوان جيره غذايي كنترل يا شاهد در نظر گرفته شد. جيره استاندارد شده كه با استفاده از اقلام غذايي متعارف در هر سامان عرفي و بر اساس احتياجات انرژي متابوليسمي و پروتئيني گاوميش هايي با ميانگين وزن بالغ 550 كيلوگرم و شكم اول زايش و وضعيت فيزيولوژيكي شيردهي، تنظيم شد. در هر دو نوع جيره؛ نمونه برداري از اقلام غذايي (علوفه و كنسانتره) مورد استفاده در جايگاه بسته جهت تعيين تركيبات شيميايي و آزمايشات هضمي، قبل از تهيه جيره ها و از تمام بخش هاي علوفه انبار شده و كنسانتره هاي تهيه و يا خريداري شده بود، صورت گرفت. سپس نمونه هاي تهيه شده از جيره هاي كاملا مخلوط و همگن (TMR)، به مدت 2، 4، 8، 16، 24، 48، 72 و 96 ساعت جهت مطالعات هضمي انكوباسيون شدند. نتايج: نتايج حاصله، مقادير بالاتر توليد گاز، فراسنجه هاي b و c (بخش كندتجزيه و نرخ توليد گاز)، انرژي متابوليسمي (ME)، انرژي خالص شيردهي (NEL)، قابليت هضم ظاهري (AOMD) و حقيقي ماده آلي (TOMD)، قابليت تخمير ظاهري (AFOM) و حقيقي ماده آلي (TFOM)، اسيدهاي چرب فرار (SCFA) و نيز توليد توده ميكروبي شكمبه اي (BM) و بازده توليد آن را در جيره هاي بالانس شده (جيره استاندارد) نسبت به جيره هاي سنتي، در تمامي سامان هاي عرفي نشان دادند (0.05 P). توليد گاز و فراسنجه هاي b و c، ME، NEL، AOMD، TOMD، AFOM،TFOM ،SCFA و توده ميكروبي شكمبه اي و بازده توليد آن در اوايل فصل چرا در هر يك از سامان هاي عرفي؛ ميانگين مقادير بالاتري را نسبت به اواسط و اواخر نشان داد. در مجموع، پارامترهاي مذكور روند كاهشي در طول فصل چرا داشتند (0.05 P). مقادير TOMD و  TFOM در اوايل فصل چرا در منطقه نيمه خشك گرم بيله سوار، نسبت به ديگر رويشگاه هاي مرتعي در مناطق سردسيري نمين و مشگين شهر بالاتر بود (0.05 P) ولي مقادير SCFA و BM در اوايل فصل چرا در رويشگاه هاي مناطق سردسيري، مقادير بالاتري را در مقايسه با منطقه نيمه خشك گرم، نشان دادند (0.05 P). نتيجه گيري: نتايج اين تحقيق نشان داد جيره هاي بالانس شده (استاندارد) ارزش تغذيه اي بهتري نسبت به جيره هاي سنتي (كنترل) مورد استفاده پرورش دهندگان گاوميش در سامان هاي عرفي مورد پژوهشف دارند و مي توان از اين جيره ها، به جاي جيره سنتي، در تغذيه گاوميش ها، استفاده كرد. در رابطه با رويشگاه هاي مرتعي مورد چراي گله هاي گاوميش، ارزش تغذيه اي سامان عرفي دميروف در منطقه بيله سوار نسبت به سامان عرفي قره باغلار مشگين شهر و آرپاتپه فندقلوي نمين، بالاتر بود. اين موضوع بيانگر آن است كه ارزش تغذيه اي رويشگاه هاي مرتعي بسته به تركيب گياهي و مرحله رشد و مناطق مختلف آب و هوايي، يكسان نيستند. از اين رو به هنگام تعيين شدت دام گذاري و برنامه ريزي خوراك دهي دام در مرتع بايد به اين موضوع توجه كرد.