پيش‌بيني خصوصيات خاك مراتع تحت تأثير شدت چرا و فاصله از بوته با استفاده از سيستم استنتاج فازي عصبي (ANFIS) و روش سطح پاسخ (RSM) (مطالعه موردي: مراتع قوشچي اروميه)

سابقه و هدف: يكي از نيازهاي پايه در مطالعات مرتع براي مديريت مناسب آن، بررسي و شناخت چگونگي انتشار و توزيع مكاني پوشش گياهي و عوامل مؤثر در اين رابطه است. شناخت رفتار گونه‌هاي گياهي نسبت به عوامل اكولوژيكي و در رأس آنها عوامل خاكي، راهنماي مؤثري در برنامه‌هاي اصلاح و بهره‌برداري صحيح از مراتع مي‌باشد. تحقيق حاضر با هدف ارزيابي خصوصيات خاك شامل: كربن آلي، نيتروژن، فسفر، پتاسيم، هدايت الكتريكي و اسيديته در مراتع منطقه قوشچي اروميه به عنوان مراتع معرف اقليم رويشي آذربايجاني در استان آذربايجان غربي انجام شد. مواد و روش‌ها: پيش‌بيني اين خصوصيات در دو سايت قرق و تحت چرا با استفاده از سيستم استنتاج فازي عصبي (ANFIS) و روش سطح پاسخ(RSM)  به منظور ارزيابي قابليت اين روش‌هاي نوين در تخمين خصوصيات خاك و مقايسه ميان نتايج آن‌ها صورت گرفت. از داده‌هاي به دست آمده به منظور آموزش سيستم استنتاج فازي عصبي(ANFIS)  در بستر نرم افزار متلب (MATLAB)  و روش سطح پاسخ (RSM) در بستر نرم‌افزار ديزاين اكسپرت (Design Expert) استفاده شد. نتايج: ضريب تعيين (R^2) بين داده‌هاي پيش‌بيني‌شده توسط مدل استنتاج فازي عصبي و روش سطح پاسخ و اندازه‌گيري‌شده براي كربن آلي، نيتروژن، فسفر، پتاسيم، هدايت الكتريكي و اسيديته به ترتيب برابر با 0.75، 0.93، 0.44، 0.95، 0.68 و 0.95 به همراه  0.84، 0.93، 0.24، 0.96، 0.54 و 0.98 به دست آمد. نتايج تحقيق حاضر نشان داد كه عامل شرايط چرا (قرق و تحت چرا) و فاصله از بوته (پاي بوته و بين بوته‌ها) بر اسيديته، نيتروژن، پتاسيم و كربن آلي تأثير معني‌داري داشته اما بر هدايت الكتريكي و فسفر، اثر معني‌داري نداشتند. بطوريكه بيشترين ميزان كربن آلي، نيتروژن و فسفر در شرايط قرق و پاي بوته مشاهده شده است كه نشان از حساسيت اين فاكتورها به عامل چرا مي‌باشد. نتايج بخش روش سطح پاسخ نشان داد كه دو فاكتور شرايط چرا و فاصله از بوته، فقط بر فسفر و هدايت الكتريكي اثر معني‌داري نداشتند و بر ساير فاكتورها اثر معنادار قوي دارند. ضريب تعيين كمتر از حد انتظار در هر دو روش استنتاج فازي عصبي و روش سطح پاسخ نيز، دقيقاً براي همين دو عامل تعيين شده است. نتيجه گيري: بررسي نتايج هردو روش استنتاج فازي عصبي و روش سطح پاسخ نشان داد كه هردوي آن‌ها با دقت بالايي مي‌توانند خصوصيات خاك را تحت شرايط مورد بررسي پيش‌بيني كنند. اين امر بيانگر اين است كه روش استنتاج فازي عصبي و روش سطح پاسخ، پيش‌بيني دقيق تري از عوامل تحت اثر معني‌دار از متغيرهاي ورودي دارند و در خصوص خروجي‌هاي غيرمعني‌دار، دقت كافي را ندارند.