ارزيابي طرح هوشمندسازي چاههاي آب كشاورزي در شهرستان داراب؛ با رويكرد هيدرولوژي اجتماعي

آب عامل حياتي در توليد كشاورزي به شمار مي‏رود و مصرف بهينه آن بسيار حائز اهميت است. با توجه به اينكه بخش كشاورزي مصرف‏ كننده عمده آب زيرزميني كشور است، لذا اجراي راهكارهاي بهينه ‏سازي مصرف آب زيرزميني و مديريت برداشت در اين بخش، از اهميت اساسي برخوردار است. تحويل حجمي آب و نصب كنتورهاي هوشمند آب، يكي از ابزارهاي مد نظر براي مديريت برداشت از آب‏ هاي زيرزميني به شمار مي‏رود. با وجود اين، اجراي اين طرح با چالش ‏هايي مواجه شده است كه مي‏ تواند پايداري و اثربخشي آن را تحت ‏الشعاع قرار دهد. لذا تحقيق حاضر با استفاده از راهبرد نظريه زمينه ‏اي، طرح هوشمندسازي چاه هاي آب كشاورزي را بر اساس رويكرد هيدرولوژي اجتماعي مورد ارزيابي قرار داده است. نمونه آماري تحقيق را 46 نفر مشتمل بر صاحبان چاه‏ هاي كشاورزي داراي كنتور شهرستان داراب تشكيل مي‏ دهد. نتايج مطالعه بيانگر آن است كه مواردي همچون تعديل يك‏طرفه پروانه بهره ‏برداري كشاورزان و كاهش آب قابل برداشت آنها پس از نصب كنتور، تضعيف معيشت كشاورزان و هزينه بالاي خريد كنتور، سبب نارضايتي بهره ‏برداران شده است و لذا وزارت نيرو براي اجراي طرح نصب كنتورهاي هوشمند بر چاه‏ هاي كشاورزي، به روش‌هاي اجباري و از بالا به پايين تمسك مي‎جويد. نتيجه چنين فضايي، شكل‏ گيري پديده عدم مطلوبيت و رضايت از طرح و ترديد در اثربخشي و پايداري آن در بين كشاورزان است. بنابراين پيشنهاد مي‌شود وزارت نيرو، با رعايت قواعد فقهي و حقوقي مربوطه و بر اساس رويكردهاي سيستمي و مشاركتي، در اجراي طرح نصب كنتورهاي هوشمند بازنگري‏ جدي به عمل آورد.