دوره گذار تمدني و مؤلفه‌هاي برون‌رفت از آن

اين مقاله درصدد پاسخ به پرسش در باب ماهيت و چيستي دوره «گذار تمدني»، اهميت آن، بيان ويژگي ها و راهكارهاي برون‌رفت از آن است. در اين راستا با استفاده از روش مطالعه اسنادي و كتابخانه اي، دوره «گذار تمدني» در پرتو دو نظريه «ادوار تمدني» و «مواجهه تمدني» موردبررسي قرار مي‌گيرد. مطابق نظريه اول گذار مرحله‌اي از فرآيند قهري صعود يا افول تمدني است كه رخداد آن نشانه‌ي صعود يا افول تمدن است؛ اما نظريه دوم، تمدن و گذار تمدني را حاصل واكنش و پاسخ اقليت خلاق در مواجهه با معضلات به‌وجودآمده مي‌داند. دو عامل طبيعي و انساني در رخداد چنين دوره‌اي نقش اساسي دارند؛ دسته اول عمدتاً عوامل جغرافيايي و زيست‌محيطي هستند اما دسته دوم به نقش انسان و اختيارات او در بالندگي يا افول تمدن اشاره دارد و پديده‌هاي فكري، فرهنگي، اجتماعي، تكنولوژيكي و... را مورد واكاوي قرار مي‌دهد. تجلي دوره گذار را مي‌توان در قالب سه مقوله محوري «علل ظهور و سقوط تمدن‌ها»، «نقاط عطف تمدني» و برخورداري از «افق حركتي تمدني» تبيين كرد كه بيان‌كننده دوره گذار هستند. مؤلفه‌ي اساسي كه موجب مي‌شود بررسي دوران گذار در پرتو نقاط عطف تمدني و علل ظهور و سقوط تمدن‌ها معني‌دار شود برخورداري از «افق حركتي تمدني» است. مفهوم ديگر مرتبط با دوره گذار، «مؤلفه‌هاي گذار» و انواع آن است كه دلالت بر تمهيدات عمومي، حاكميتي و نخبگاني در گذار به وضعيت مطلوب تمدني و اجتماعي دارد.