تعـارض اتميزم فيزيكـي با نظريـۀ ارسطويـي صـورت: نقـد راه‌حـل علامۀ طباطبايي

اتميان باستان اجسام را مركّب از ذرّات بسيار ريز، غير قابل مشاهده و نابسودني به نام «اتم» مي‌انگاشتند كه هر جسمي به آنها تجزيه مي‌شود. ارسطو در مقابل، تجزيۀ فيزيكي جسم را ردّ كرده، و به‌جاي آن قائل به تجزيۀ متافيزيكي از ماده و صورت شد. بيشتر فلاسفه  به راه ارسطو رفتند، درحالي‌كه كه فيزيك جديد با تحقيقات مبتني بر مشاهده، جانب اتميزم را مي‌گيرد. اين نوشتار درصدد صحت‌سنجي راه‌حلي است كه علامۀ طباطبايي براي دفع تعارض مذكور بيان نموده است، و اينكه در فرض استحالۀ جمع ميان دو نظريه، بايد جانب كدام مكتب را گرفت. تحقيق حاضر با روش تحليل مفهومي، گزاره‌اي و سيستمي به حلّ اين مسائل مي‌پردازد.به نظر مي‌رسد راه‌حل علامه موجب تخريب و ناكارآمدي نظريّۀ «صورت» مي‌شود. از نظر ارسطو، صورت، تمام حقيقت نوع است. لازمۀ اين سخن آن است كه صورت به سطح اتم، قابل فروكاهش نيست؛ زيرا هيچ اتمي به تنهايي تمام حقيقت جسم و بنياد نوعيّت آن نيست؛ به عنوان مثال اتم يك «انسان» تمام حقيقت انسان را تشكيل نمي‌دهد.