تجدد ادبي در عصر مشروطه و مسئله ميراث ادبي كلاسيك (تحليل از منظر نظريه جامعه كوتاه‌مدت

با وقوع انقلاب مشروطه بحث در ضرورت تحول فرهنگي و نوسازي ادبي و كيفيت آن رونق گرفت. يكي از محورهاي مهم اين بحث تعيين نسبت ادبيات كهن ايران با وضع جديد بود. نوگرايان اين عصر، سنت ادبي را فاقد زايندگي مي‌ديدند و به جاي تلاش براي بازخواني، به حذف آن كمر بستند. در مقابل، سنت‌گرايان با تقديس سنت، نگاهي پرستش‌گرايانه را پي گرفتند كه هرگونه نقد بر سنت كلاسيك را تقبيح مي‌كرد. در اين مقاله، پس از ارائه گزارشي تاريخي، سرفصل‌هاي نقد جريان نوگرا بر سنت كلاسيك فهرست شده است. اين سرفصل‌ها عبارت‌اند از: زبانِ تاريخ‌گذشته، نخبه‌گرايي، نگاه محدود و منطقه‌اي، ناتواني در قبال مقتضيات و نيازهاي جهان جديد، توجيه كردن قدرت استبدادي، بي‌توجهي به كاركرد اجتماعي ادبيات و ماهيت غيرانقلابي و سازش‌كارانه. سپس اين نگاه تخريب‌گرانه از منظر نظريه جامعه كوتاه‌مدت تحليل شده است. اين تحليل نشان مي‌دهد كه نقد بي‌رحمانه تجددگرايان، مصداق بي‌توجهي به ضرورت انباشت سرمايه است. ضمن اين‌كه از فقدان مقوله نقد و نقش حياتي آن در توسعه و پيشرفت فرهنگي حكايت دارد. همچنين اين نقادان به ماهيت استبدادي حكومت كه هيچ بديلي براي آن متصور نبود توجهي نداشتند؛ همان‌طور كه از نقش كليدي نهاد قدرت در حيات اقتصادي جامعه فرهنگي غافل بودند.