نقد و واكاوي نام اَرمينيه در چهار قرن نخست هجري بر اساس منابع اسلامي ـ ارمني

مسلمانان در اواخر سال (19 ق/640 م) براي نخستين بار پا به قفقاز جنوبي گذاشتند و پس از انجام نبردها، يورش‌ها و كشمكش‌هاي فراوان سرانجام توانستند ارمنستان، اران و گرجستان را تسخير نمايند و ميراث‌دار ساسانيان در اين منطقه گردند. ورود نيروي جديد به قفقاز باعث زايش نام ارمينيه در منابع اسلامي براي اشاره هم به ارمنستان و هم به‌تمامي قفقاز جنوبي شد. استفاده از اين نام تنها براي ارمنستان، ايرادي نداشت اما اين نوشتار درصدد واكاوي اين مسئله است كه آيا كاربرد آن براي اشاره به‌تمامي قفقاز جنوبي به همراه تقسيمات داخلي آن - ارمن اول، دوم، سوم و چهارم - موضوعي رسمي و درباري بوده يا اشتباه جغرافي‌دانان و مورخان مسلمان قرن سوم؟ اين بررسي با روش تحقيق تاريخي و رويكرد توصيفي ـ تحليلي در عرصه مطالعات تاريخ اسلام و قفقازشناسي صورت گرفته و گردآوري اطلاعات با مطالعات كتابخانه‌اي انجام‌گرفته است. نتايج بررسي نشان مي‌دهد كاربرد نام ارمينيه براي اشاره به‌كل قفقاز جنوبي، موضوعي رسمي و درباري نبوده است بلكه ابداع اشتباه مؤلفان قرن سوم هجري بود و تقسيمات داخلي آن نيز الگوبرداري از تقسيمات داخلي ارمنستان بيزانس بوده است؛ زيرا اين موضوع مي‌توانست باعث اعتراض و واكنش اراني‌ها و گرجي‌ها بشود كه ازلحاظ سياسي و اجتماعي هم‌شأن و مستقل از ارمنستان بودند و هركدام اسقف اعظم و پايتخت خود را داشتند