تبيين سناريو هاي محتمل و عوامل كليدي موثر بر مشاركت شهروندان در مديريت پسماند شهري (نمونه موردي: كلانشهر تبريز)

مديريت پسماند بدون در نظر گرفتن نقش مردم كه توليد كننده اصلي پسماند هستند،‌ غير ممكن خواهد بود. در كشور ما بحث مديريت پسماند و امر جمع آوري، دفع، بازيافت با توجه به نوع و كيفيت پسماند با ساير كشورهاي جهان تفاوت دارد و از ماهيتي متفاوت برخوردار بوده و بكارگيري هرگونه روش و تكنولوژي بدون بررسي و شناخت مواد و سازگاري عوامل محلي خصوصاً موضوع مشاركت شهروندان ميسر نخواهد بود. پژوهش حاضر با رويكرد تبييني به اين مهم پرداخته است تا ظرفيت هاي مشاركت شهروندان در هر يك از ابعاد تصميم گيري مديريتي مورد كنكاش قرار گيرد. نتايج 24 گويه در قالب 385 پرسشنامه در 10 منطقه شهرداري نشان داد كه امتياز حاصله در طيف ليكرت برابر با 3.08 مي‌باشد. بالاترين ميانگين هاي استخراجي مربوط به مناطق 1و 2و 9 و 5 به ترتيب برابر با 3.15، 3.13، 3.12 و 3.11 و كمترين ميانگين مربوط به منطقه 4 برابر با 3.03 مي‌باشد. علي‌الرغم اين كه اين مناطق در حد متوسط طيف ليكرت قرار داده ولي به دليل پايين بودن ميانگين هاي مكتسبه احتمال به وجود آمدن ناپايداري در اين بخش در نتيجه صورت سوء مديريت شهري وجود دارد. مطالعه 44 شاخص حوزه پسماند و مديريت شهري با اعمال نظر 50 خبره مرتبط نسبت به تعيين ميزان اهميت عوامل با استفاده از روش تحليل اثرات متقابل/ ساختاري در نرم افزار ميك مك فازي نشان داد كه تأثيرگذارتين عوامل مستقيم سيستم شامل، ظرفيت سازي اجتماعي، مشاركت فعال افراد ذي نفع يا بهره برداران، اعتماد اجتماعي، سرمايه اجتماعي، نهادها و سازمانهاي جامعه مدني (CSO)، برقراري تعامل و تعادل بين مشاركت كننده و مشاركت شونده، آموزش حقوق و تكاليف شهروندي و NGO و نقش آن مي‌باشد. عوامل بدست‏ آمده مبين نقش عوامل اجتماعي، زيرساخت‏هاي فرهنگي و نقش ذينفعان بوده است. تحليل سناريو ويزارد شامل 8 مؤلفۀ كليدي جهت انجام سناريوسازي بوده كه براي هريك 3 سناريوي محتمل در نظر گرفته و مجموعا 24 سناريوي محتمل براي آنها پيش بيني شد. نتايج حاكي از آن است كه 6 سناريو با امتياز بسيار بالا و احتمال وقوع بيشتر وجود دارد، كه از ميان آنها يك سناريو شرايط اميدوار كننده و مطلوب، دو سناريوي ديگر شرايط خنثي و سه سناريو مربوط به شرايط بحراني است. نهادها و سازمان هاي جامعۀ مدني ( CSO ) ( D( بيشترين جمع عامل (تأثيرگذاري) توسعه فرهنگ و اخلاق شهروندي (G) بيشترين جمع انفعالي غير عامل (تأثيرپذيري)را دارا مي باشد. همچنين گزينۀ ظرفيت سازي اجتماعي A) (NGO) و نقش آن( F)، كمترين جمع غيرعامل را بنا به نظر كارشناسان، كسب نمودند. با توجه به سناريوهاي قوي، در سناريو اول تمام وضعيت ها مطلوب و در سناريو دوم همه وضعيت هاي احتمالي خنثي با تأكيد بر ادامۀ روند موجود است و سناريوي سوم بر وخيم شدن اوضاع پسماند شهري و شرايط بحراني تأكيد دارد.