اثر تغذيه زيستي، آلي و شيميايي بر برخي صفات مورفولوژيكي، عملكرد ماده خشك و اسانس گياه دارويي بادرشبي (Dracocephalum moldavica L.)

اهداف: اين پژوهش به منظور بررسي اثر كاربرد كودهاي شيميايي، دامي، زيستي و اسيد هيوميك بر برخي صفات رشدي، عملكرد ماده خشك و توليد اسانس بادرشبي انجام گرديد مواد و روش ها: آزمايش به‌صورت فاكتوريل بر پايه طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار در مزرعه اي در شهرستان اهر در سال 1394 اجرا گرديد عامل اول شامل كاربرد كودهاي شيميايي و دامي در چهار سطح شاهد، 100 درصد كود شيميايي، 50 درصد كود شيميايي + 50 درصد كود دامي و 100 درصد كود دامي (30 تن در هكتار) بود. عامل دوم شامل سه سطح شاهد، كاربرد كود زيستي سوپرنيتروپلاس و اسيد هيوميك بود. صفات مورد آزمايش شامل ارتفاع بوته، تعداد ساقه هاي فرعي و گل دهنده در بوته، قطر ساقه اصلي، طول گل آذين، وزن خشك ساقه هاي گل دهنده، وزن خشك تك بوته، عملكرد ماده خشك، وزن هزاردانه، درصد اسانس و عملكرد اسانس بودند. براي استخراج اسانس از ماده خشك اندام هوايي از روش تقطير با آب بر مبناي روش پيشنهادي فارماكوپه اروپا و دستگاه كلونجر (Clevenger) استفاده شد. يافته ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه اثر ساده كود دامي و شيميايي بر تمامي صفات مورد بررسي به غير از وزن هزاردانه و اثر ساده كود زيستي و اسيد هيوميك بر صفات تعداد ساقه هاي فرعي و گل دهنده در بوته، عملكرد ماده خشك، وزن هزاردانه، درصد اسانس و عملكرد اسانس معني دار شد. برهم كنش كود دهي و اسيد هيوميك و سوپرنيتروپلاس بر صفات درصد اسانس و عملكرد اسانس معنيدار شد. بيشترين ارتفاع بوته، طول گل آذين و عملكرد ماده خشك با كاربرد 50 درصد كود شيميايي + 50 درصد كود دامي، بيشترين تعداد و وزن ساقه‌هاي فرعي گل‌دهنده با كاربرد 100 درصد كود دامي و بيشترين تعداد ساقه‌هاي فرعي، قطر ساقه اصلي و وزن خشك تك‌بوته با كاربرد 100 درصد كود شيميايي به‌دست آمد. تعداد ساقه‌هاي فرعي و گل‌دهنده در بوته، وزن هزاردانه و عملكرد ماده خشك با كاربرد سوپرنيتروپلاس و يا هيوميكا نسبت به شاهد افزايش معني‌داري داشتند. بيشترين درصد اسانس به‌ترتيب در تيمار‌هاي 50 درصد كود شيميايي + 50 درصد كود دامي بدون اسيد هيوميك و سوپرنيتروپلاس (0/77 درصد)، 100 درصد كود دامي + هيوميكا (0/72 درصد) و 50 درصد كود شيميايي + 50 درصد كود دامي با كاربرد هيوميكا (0/69 درصد) بدون تفاوت معني دار با همديگر به‌دست آمد. بيشترين عملكرد اسانس به‌ترتيب در تيمار‌هاي 50 درصد كود شيميايي + 50 درصد كود دامي با كاربرد هيوميكا (1/83 گرم در مترمربع)، كاربرد 100 درصد كود دامي با كاربرد هيوميكا (1/79 گرم در مترمربع) و 50 درصد كود شيميايي + 50 درصد كود دامي بدون هيوميكا و سوپرنيتروپلاس (1/74 گرم در مترمربع) به‌دست آمد. نتيجه گيري: كاربرد كودهاي شيميايي، دامي، سوپرنيتروپلاس و اسيد هيوميك اثرات مثبتي بر صفات مورفولوژيكي، عملكرد ماده خشك و محتواي اسانس بادرشبي داشتند. بنابراين هريك از اين منابع تغذيه اي به عنوان منبع تأمين كننده اسيد هيوميك و نيتروژن مي تواند در توليد گياه دارويي بادرشبي منجر به بهبود عملكرد ماده خشك و اسانس گردد. با اين وجود، كاربرد تلفيقي از كود دامي و شيميايي(50 درصد از هريك) همراه با كاربرد اسيد هيوميك و يا سوپرنيتروپلاس تأثير و كارآيي بيشتري در افزايش عملكرد و توليد اسانس بادرشبي خواهد داشت. از طرف ديگر كاهش مصرف نهاده هاي شيميايي و جايگزيني آن با كودهاي آلي، زيستي و محرك هاي رشدي مانند مواد هيوميكي مي تواند گامي مهم در جهت نيل به كشاورزي پايدار تلقي شود.