تحليل انتقادي گفتمان عرفاني در غزليات حافظ با تكيه بر فرانقش متني زبان در زبان‌شناسي سيستمي- نقشي هليدي

يكي از روش‌هاي كارآمد براي مطالعه‌ي زواياي معناشناختي زبان عرفاني در متون ادبي، تحليل گفتمان انتقادي است كه رويكردي جديد از تحليل گفتمان در مطالعات زبان‌شناسي به ‌شمار مي‌رود و به تجزيه‌وتحليل متون در پيوند با زمينه و بافت فرهنگي و اجتماعي مي‌پردازد. در پژوهش حاضر با روشي توصيفي- تحليلي و مطابق با الگوي سه‌سطحي فركلاف، به تحليل معناشناختي زبان عرفاني حافظ پرداخته مي‌شود. بدين‌منظور پس از توصيف غزل‌هاي عرفاني حافظ مطابق با چارچوب زبان‌شناسي سيستمي- نقشي هليدي و با تكيه بر فرانقش متني زبان در آن چارچوب، با عنايت به بافت درون‌زباني و برون‌زباني غزل‌ها و با تحليلي بينامتني، به تفسير و تبيين ايدئولوژيك آن‌ها پرداخته مي‌شود. نتايج پژوهش نشان‌ مي‌دهد كه ويژگي‌هاي عرفاني شاخص در زبان عرفاني حافظ، ويژگي‌هايي است كه با ديگر متون عرفاني اشتراكاتي دارد و ضمن ارائه‌ي مختصات بينامتني و قواعد عام گفتمان عرفاني، منعكس‌كننده‌ي ديدگاه‌هاي شخصي و ايدئولوژيك حافظ در ارتباط با اوضاع فرهنگي-اجتماعي زمانه‌ي اوست. دستاورد تحقيق، توجيه و تبيين علمي، نظام‌مند و الگومدار زبان عرفاني حافظ و بيان چگونگي و چرايي شكل‌گيري، توليد و درك گفتمان عرفاني او با استفاده از معيارها و ابزارهاي دقيق تحليل انتقادي گفتمان است كه نتايج پژوهش را بر پايه‌هاي مستدل و موثق زبان‌شناسي، استوار و از برچسب كلي‌گويي و خطاهاي حاصل از آن مبرّا مي‌‌كند.