حمايت از مالكيت فكري فناوري‏هاي ناملموس وسايل نقليۀ خودران با تمركز بر الگوريتم؛ مطالعۀ تطبيقي در ايران، امريكا و اتحاديۀ اروپا

صنعت حمل و نقل با ورود وسايل ‏نقليۀ خودران دستخوش تغييرات اساسي خواهد شد. خودران‏ها از فناوري‏هايي ملموس و ناملموس بهره مي‏برند كه امكان هدايت خودكار و بدون متصدي وسيلۀ نقليه را فراهم مي‏آورد. بسياري از اين فناوري‏ها هم‏اكنون نيز اختراع و توليد شده‏اند. قانون‏گذار بايد به نحوي از مالكيت فكري مالكان اين فناوري‏ها حمايت كند، كه ميان منافع آنها و جامعه تعادل برقرار شود. مقررات كنوني مربوط به مالكيت فكري چالش‏هايي در حمايت از فناوري‏هاي ناملموس خودران (ازجمله هوش مصنوعي و نرم‏افزارهاي حسگر‏) و مخصوصاً الگوريتم به‏همراه دارد؛ چالش‏هايي كه به افزايش اتكا بر مقررات اسرار تجاري و قراردادهاي محرمانگي و ناديده گرفتن منافع افشاي الگوريتم‏ها مي‏انجامد. پژوهش حاضر با مطالعۀ مقررات كنوني مربوط به مالكيت فكري در ايران، ادبيات حقوقي و طرح اخير حمايت از مالكيت صنعتي مجلس شوراي اسلامي و ايرادهاي شوراي نگهبان، چالش‏هاي حمايت از مالكيت فكري الگوريتم‏ها را مي‏يابد و با توجه به رويۀ ايالات متحدۀ امريكا و اروپا، راهكارهايي را ارائه مي‏دهد. يافته‏هاي اين پژوهش نشان مي‏دهد كه الفاظ قوانين ثبت اختراع، و تفسير در راستاي حمايت از نوآوري و روح قانون، دال بر قابليت ثبت و امكان احراز شروط اختراع در الگوريتم‏هاست. نظر به‏اينكه ايده‏هاي الگوريتم‏ها، صرف‏نظر از شكل بيان، مورد حمايت‏اند و همچنين اصالت الگوريتم امري مفروض و خلاف آن، نيازمند اثبات به‏نظر مي‏رسد، الگوريتم‏هارا مي‏توان مشمول قوانين مربوط به حق مؤلف دانست، و طرح حمايت از مالكيت صنعتي نسبت به مقررات پيشين، اقبال بيشتري به حمايت از الگوريتم با مقررات اسرار تجاري دارد. در بخش پاياني اين پژوهش، از دو منظر به مزيت «متن باز» و اهميت توسعه و اصلاح قوانين حق مؤلف پرداخته شده است؛ ابتدا از منظر هزينۀ حمايت تحت سه نظامِ مالكيت فكري و سرانجام از منظر تعارض منافع مالك الگوريتم و جامعه.