تباني قيمتي الگوريتمي:‏ مطالعۀ تطبيقي در حقوق رقابت امريكا، اتحاديۀ اروپا و ايران

كاربرد الگوريتم‌ها و هوش مصنوعي در بازارهاي ديجيتال و به‌ويژه در عرصۀ قيمت‌‌گذاري و تباني بر سر تثبيت قيمت، به چالشي جدي براي بنگاه‌ها، مراجع رقابتي و حقوق‌دانان مبدل شده است. الگوريتم‌ها گاه به‌عنوان وسيله‌اي براي شكل‌گيري و نظارت بر تباني مطرح و گاه در جايگاه رابط بين رقبا، تسهيل‌كنندۀ تباني مي‌شوند. در موقعيت‌هاي ديگري نيز بدون برقراري تعاملات، بسترساز رفتارهاي هماهنگ، رويه‌هاي جمعي و تباني ضمني در عرصۀ قيمت‌گذاري مي‌گردند و حتي شاهد تباني الگوريتم‌هاي بسيار هوشمند با يكديگر هستيم. نگارندۀ اين مقاله مي‌كوشد تا در يك مطالعۀ تطبيقي در رهيافت‌هاي حقوق امريكا و اتحاديۀ اروپا، ضمن تبيين جايگاه الگوريتم‌ها در بازارهاي ديجيتال، نقش‌هاي مختلف اين دست فناوري‌هاي نوين را در تباني قيمتي مورد واكاوي و تحليل قرار دهد. نوشتار حاضر نشان مي‌دهد كه چگونه عملكرد هوش مصنوعي مقولۀ تباني قيمتي را دچار تحولات شگرفي كرده است؛ به‌نحوي كه حقوق رقابت در برخي موقعيت‌ها در مواجهه با اين دست اعمال نمي‌تواند با قاطعيت به طرد يا تأييد مشروعيت نحوۀ قيمت‌گذاري بپردازد و در ميان حقوق‌دانان نيز در تحليل موضوع اختلاف نظر زيادي به‌چشم مي‌خورد. در حقوق رقابت ايران كه به‌طوركلي در حل مشكلات رقابتي بازارهاي ديجيتال از پشتوانۀ قانوني و تجربۀ عملي بي‌بهره است، موضوع تباني قيمتي الگوريتمي، به‌ويژه در كارتل‌هاي ضمني، با ابهامات مضاعفي روبه‌رو است. يافته‌هاي حاصل از مطالعۀ تطبيقي حكايت از آن دارد كه فارغ از ضرورت تغيير ديدگاه‌ها درخصوص ابعاد رقابتي قيمت‌ها در بازارهاي مجازي، توجه به نقش فناوري‌هاي نويني نظير الگوريتم‌ها و عنايت به حق مشروع پلتفرم‌ها و استارت‌آپ‌ها در پايش و تعديل قيمت‌ها در موارد مظنون به نقض موازين رقابتي، بايد معيار اصلي را ورود ضرر به كاربراني قرار داد كه در اثر اقدام الگوريتم‌ها متحمل قيمت‌هاي فرارقابتي و گزاف مي‌شوند. در عين ‌حال، نبايد از اتخاذ تمهيدات لازم براي كنترل پيشيني الگوريتم‌ها و توسعۀ معقول مسئوليت بنگاه‌هاي استخدام‌كننده و توسعه‌دهندگان الگوريتم‌هاي قيمتي غفلت نمود.