پژوهشي در چرايي غيبت اينشوشينك در متون مذهبي باروي تخت جمشيد

در مذهب ايلام باستان خدايان مختلفي پرستيده مي‌شد كه يكي از آنان، اينشوشينك خداي بزرگ شهر شوش بود. علي‌رغم اهميت اينشوشينك در تاريخ ايلام، نام وي در گل‌نبشته‌هاي هخامنشي باروي تخت جمشيد نيامده است؛ اين در حالي است كه برخي ديگر از خدايان ايلامي در اين متون حضور دارند؛ بنابراين هدف پژوهش حاضر، پرداختن به چرايي اين مسئله و بيان دلايل احتمالي آن است. در اين جستار، ابتدا با نگاهي به سير پرستش اينشوشينك از طريق مطالعات اسنادي مدارك كتيبه‌اي و پژوهش‌هاي ايلام‌شناسان اين نتيجه مستفاد شد كه رونق پرستش اينشوشينك با جايگاه سياسي شوش در مقاطع زماني مختلف رابطه‌اي مستقيم داشته است؛ سپس در پاسخ به چرايي غيبت اينشوشينك در متون تخت جمشيد، با لحاظ همه شواهد و نيز نگاهي انتقادي به پژوهش‌هاي ايلام‌شناسان، پنج دليل احتمالي چون كميت متون موجود، محدوديت گستره مكاني تحت پوشش متون بارو، ركود استقراري شوش در دوره هخامنشي، دخالت حاكميت در مناسك دين ايلامي و تلفيق اينشوشينك با خدايان ايراني مطرح شد. پس از ارزيابي هر يك از موارد فوق، عامل تلفيق اينشوشينك با خدايان ايراني مطرود و اين نتيجه حاصل شد كه غيبت اينشوشينك در دوره هخامنشي به دلايلي چون محدوديت منابع موجود، عدم رونق شهري و مذهبي شوش و شايد عدم هواداري هخامنشيان نسبت به خداي اينشوشينك مربوط مي‌شود كه مورد اخير يا ناشي از شورش ايلاميان دشت خوزستان در زمان داريوش و يا مغايرت اينشوشينك با برخي باورهايشان بوده است و هر يك از اين عوامل مي‌توانستند به تنهايي يا در تجميع با يكديگر در ايجاد چشم‌انداز مذهبي دوره هخامنشي دخيل بوده باشند.