طبقه‌بندي، گونه‌شناسي و گاهنگاري سفال‌‌ عصر آهن3 محوطه ميدان همدان

كشف يافته هاي دورۀ ماد و هخامنشي از شهر همدان با توجه انتساب اين شهر به پايتختي ماد و استقرار تابستاني شاهان هخامنشي و عدم شناسايي هگمتانه مادي، حائز اهميت بسيار است. در سال 1396 و در جريان يك عمليات عمراني در ميدان امام خميني‌شهر همدان در نزديكي محوطه هگمتانه، مواد فرهنگي از دوره‌هاي مختلف تاريخي شناسايي گرديد و كاوش اضطراري به سرپرستي محمد شعباني در اين محل با هدف بررسي وضعيت آثار شناسايي‌شده، شكل گرفت. لايه‌هاي باستاني موجود، علي‌رغم مخدوش شدن بسيار آنها، معرف دوران اسلامي، اوايل اشكاني، سلوكي، هخامنشي و ماد بود. طبقه III كه مستقيماً بر روي خاك بكر شكل گرفته بود، با توجه به سفالينه‌هاي مكشوفه معرف استقرار عصر آهن3 يا دورۀ ماد بوده كه در دورۀ هخامنشي نيز تداوم پيدا كرده است. سفالينه‌هاي اين طبقه كه از نظر ساخت به انواع ظريف، معمولي و خشن طبقه‌بندي مي‌شوند، در قالب زيرگونه‌هاي نخودي، نخودي مايل به قهوه‌اي، خاكستري و ظروف آشپزخانه‌اي ظاهر مي‌شوند. بيشترين اشكال را كاسه‌ها و سپس كوزه‌ها شكل مي‌دهد. در بين فرم‌هاي رايج، كاسه‌هايي با دسته‌هاي افقي چسبيده به لبه كه شاخصه سفال مادي است و نيز كاسه‌هايي با لبه S شكل و كوزه‌هايي با آبريز شبدري شكل ديده مي‌شوند. سفالينه‌هاي اين دورۀ همگوني زيادي با سنت سفالگري محوطه‌هاي مادي به‌ويژه محوطه‌هاي ماد غربي از جمله گودين تپه II، نوشيجان، باباجان I-II، گونسپان پاتپه، تپه يلفان، موش تپه و تپه حاجي‌خان دارند. در مواردي ظروفي از قبيل كاسه‌هاي با بدنه زاويه‌دار و زورقي شكل، پياله‌هاي كوچك ساده و كوزه‌هايي با لبه مثلثي شكل نيز با محوطه‌هاي هخامنشي از جمله پاسارگاد و تخت‌جمشيد و حتي حسنلو III قابل مقايسه هستند. بر اساس مقايسه داده‌هاي سفالي اين دوره با محوطه‌هايي چون گودين II و باباجان I و II، استقرار در طبقه III محوطه ميدان احتمالاً بعد از نيمه قرن هفتم ق.م شروع‌شده و تا اواخر دوران هخامنشي ادامه يافته است.