تحليل گاهنگاري و روند تحول استقرارها از دورۀ اوروك تا پايان عيلام نو در دشت (پَتَك) دهلران

آغاز پژوهش هاي ميداني دشت دهلران به اوايل قرن بيستم ميلادي بازمي گردد. در اين مدت، پژوهش ها عمدتاً بر نيمه شمال غربي دشت متمركز بوده است تا نيمه جنوب شرقي آن (دشت پَتَك)؛ اما در اواخر سال 1394 نيمه جنوب شرقي آن با عنوان (برنامه بررسي و شناسايي شبكه زه كشي 23 از سامانه ملي گرمسيري) (1) به سرپرستي نگارنده مورد پيمايش و بررسي فشرده قرار گرفت. در مرحله نخست، هدف اوليه و كلي اين برنامه كه شناسايي و مستندنگاري محوطه ها بود، محقق شد و نتايج آن هدف بعدي يعني تعيين جايگاه گاهنگاري و درك چگونگي مكان گزيني استقرارها و شناخت برهمكنش هاي فرهنگي آنها با نواحي همجوار را با استفاده از مواد فرهنگي مكشوفه فراهم نمود. در مجموع از ميان 56 محوطه شناسايي‌شده 22 محوطه داراي شواهد سطحي دوره هاي اوروك تا پايان عيلام نو بودند كه در گام نخست، اين تعداد نمايانگر افزايش چهار برابري تعداد استقرارها، نسبت به نتايج بررسي‌هاي پيشين بود. همچنين در گام بعدي، با ثبت محوطه هاي اوروكي مشخص گرديد كه جمعيت ساكن در دشت نسبت به دوره قبل از خود يعني روستانشيني جديد افزايش چشمگيري يافته است. سپس در دوره جمدت نصر جمعيت به‌شدت كاهش‌يافته و مجدداً در دوره سلسله ها شاهد افزايش استقرارها هستيم اما اين روند افزايشي در دوره عيلام قديم پايان گرفته و در دوره هاي عيلام ميانه و عيلام نو روندي كاهشي يافته است كه احتمالاً مي تواند در نتيجه تأثيرات مراكز قدرت فرامنطقه اي و تغييرات اقليمي باشد.