ارزيابي كيفي پساب خروجي تصفيه‌خانه فاضلاب شهري شيراز براي مصارف مختلف

سابقه و هدف: امروزه پساب‌ها به طور گسترده در خاك‌هاي كشاورزي نزديك به مناطق شهري كشورهاي در حال توسعه براي رفع كمبود آب استفاده مي‌شود. از طرف ديگر به دليل افزايش آلودگي‌هاي ايجاد شده، منابع محدود موجود مورد تهديد قرار مي‌گيرد. استفاده از آب‌هاي نامتعارف در صورت دارا بودن استاندارد لازم در بسياري از كشورهاي دنيا براي توليد محصولات كشاورزي كاربرد دارد و تصفيه‌خانه‌هاي فاضلاب شهري به دليل قابليت تحويل آب پايدار در تمام فصول سال منبع بسيار قابل اعتمادي مي‌باشند. در سال‌هاي اخير پژوهش‌هاي متعددي در زمينه بررسي كيفيت پساب خروجي تصفيه‌خانه‌هاي فاضلاب شهري و امكان استفاده از آنها در مصارف مختلف از جمله كشاورزي، در شهرهاي مختلف ايران انجام شده است. با توجه به بحران آبي به وجود آمده به ويژه در نواحي خشك و نيمه‌خشك كشور، ضروري است امكان استفاده بيشتر از اين منبع آبي نامتعارف مورد بررسي و تحليل قرار گيرد. هرچند بازچرخاني فاضلاب مي‌تواند پيامدهاي بهداشتي و زيست محيطي مختلفي را به دنبال داشته باشد.مواد و روش‌ها: در اين پژوهش با استفاده از داده‌هاي روزانه تصفيه خانه فاضلاب شهري شيراز طي سال‌هاي 1397 تا 1398 به بررسي كيفيت پساب خروجي براي مصارف مختلف مانند آبياري محصولات كشاورزي، آبياري فضاي سبز، شرب دام و طيور، پرورش ماهي، تخليه به آب هاي سطحي و تغذيه آب‌هاي زيرزميني بر اساس استانداردهاي ملي و بين‌المللي پرداخته شد. در اين راستا، ابتدا مقادير پارامترهاي مختلف فيزيكي و شيميايي از جمله اسيديته، قابليت هدايت الكتريكي، كل جامدات محلول، كل مواد جامد معلق، كل جامدات فرار، كل جامدات، اكسيژن خواهي شيميايي، اكسيژن خواهي بيوشيميايي، كدورت، اكسيژن محلول، شوينده‌ها، فسفات، فسفر كل، نيترات، نيتريت، آمونياك، نيتروژن كل كجلدال، كلر آزاد و چربي- روغن- گريس در فاضلاب خام و پساب خروجي تعيين گرديد. سپس ضمن مقايسه مقادير اين متغيرها با استاندارد سازمان حفاظت محيط زيست ايران، راندمان‌هاي حذف اين پارامترها محاسبه گرديد و در نهايت كيفيت پساب خروجي براي به كارگيري در بخش هاي مختلف بررسي شد.نتايج و بحث: نتايج نشان داد كه راندمان حذف BOD5، COD، TSS، NH3، شوينده‌ها و چربي- روغن- گريس در اين تصفيه‌خانه به ترتيب 85، 85، 67، 64، 94 و 68.5 درصد است. كيفيت پساب خروجي فقط بر اساس استاندارد سازمان محيط زيست ايران براي اهداف كشاورزي مناسب است و از نظر ساير استانداردها قابليت چنين استفاده‌اي را ندارد. اين پساب را مي‌توان براي آبياري درختان ميوه زينتي، محصولات علوفه‌اي، درختان و فضاي سبز كنار جاده‌هاي خارج از شهر، محصولات زراعي، صنعتي و جنگلي و نيز شرب دام و طيور به كار برد. اما براي آبياري فضاي سبز شهري، پرورش ماهي، تخليه به آب‌هاي سطحي (مانند درياچه مهارلو در مجاورت تصفيه‌خانه) و نيز تغذيه آب زيرزميني محدوديت‌هايي دارد، هر چند برخي از اين محدوديت‌ها را مي‌توان با ارتقاء كاركرد تصفيه‌خانه رفع نموده و پساب را براي اين اهداف نيز استفاده كرد. با آبياري گياهان غيرمثمر و پارك‌هاي جنگلي اطراف شيراز و حتي قسمتي از فضاي سبز شهري مي‌توان فشار بر منابع آب را تا حد زيادي كاهش داد. از طرف ديگر، استمرار آبياري با اين پساب كه حاوي مواد آلي و مغذي به نسبت زيادي است، افزايش نيترات خاك را سبب شده و امكان شستشو و انتقال آن به منابع آب سطحي و زيرزميني وجود خواهد داشت.نتيجه‌گيري: مقدار پارامترهاي كيفي پساب خروجي تصفيه‌خانه در محدوده استاندارد حفاظت محيط زيست ايران قرار دارد و مي‌توان از آن به عنوان منبع آبي پايدار در بخش‌هايي استفاده نمود كه ارتباط مستقيم با انسان ندارد. در استفاده از اين منبع در مصارف مجاز بايد كليه موارد بهداشتي براي كارگران اين بخش رعايت شود و پساب به طور مستمر گندزدايي گردد.