بررسي و پيش بيني تغييرات كاربري اراضي كلانشهر تهران با استفاده از تكنولوژي سنجش از دور

سابقه و هدف: ﻛﻼن ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ پايتخت ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ با پديده هايي چون آﻟﻮدﮔﻲ ﻫﺎي زﻳﺴﺖ محيطي، تغييرات كاربري ها، ﺗﻤﺮﻛـﺰ ﺑﻴﺶ از اﻧﺪازه ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و صنعتي روبرو است. شناخت تغييرات كاربري اراضي در گذشته و پيش بيني وضعيت آينده آن به منظور يك برنامه ريزي اصولي، پويا و آينده نگرانه ضروري است. در اين مطالعه پويايي فضايي- زماني تغييرات كاربري اراضي كلانشهر تهران در يك دوره زماني 20 ساله و پيش بيني تغييرات آينده اين كاربري ها در يك افق 40 ساله به عنوان اهداف كلي اين مطالعه انتخاب شدند.مواد و روش ها: پس از تشكيل يك پايگاه داده از تصاوير ماهواره هاي لندست 5 و 8 براي سه دوره زماني 1380، 1390 و 1400، نقشه كاربري اراضي سال هاي 1380، 1390 و 1400 تهيه شد. براي اعتبارسنجي نقشه ها از تصاوير گوگل ارث، نقاط واقعيت زميني و ضرايب صحت و كاپا استفاده شد. دوره زماني 1400 تا 1440 براي پيش بيني تغييرات آينده مدنظر قرار گرفت. به منظور پهنه بندي و پيش بيني وضعيت آينده تغييرات كاربري اراضي از 6 زير مدل انتقال تغييرات كاربري با شبكه عصبي مصنوعي، زنجيره ماركوف، و مدل LCM استفاده شد. ارزيابي صحت مدل از مقايسه نقشه واقعيت زميني سال 1400 و نقشه پيش بيني 1440، و مقادير موفقيت خنثي، موفقيت، خطا و هشدار خطا بدست آمد.نتايج و بحث: نتايج نشان داد كه دوره 1380 تا 1400، با گسترش مناطق مسكوني، رشد مناطق شهري و كاهش فضاهاي سبز شامل باغات، درختزارها و پارك ها همراه بوده است. گسترش مناطق مسكوني در درجه اول در خاك هاي كم توان و باير و سپس در باغات و فضاي سبز بوده است. اين رشد شهري به وضوح در مناطق 5، 21 و 22 بوده و روند توسعه فيزيكي آن به صورت خطي بوده است. كاهش سطح باغات و فضاي سبز بسيار فاجعه بار بوده و اين كاهش بويژه در مناطق مركزي شهر به دليل تراكم بالاي ساختمان ها و انبوه سازي بسيار مشهود مي باشد. پارك هاي شهري به وضوح در مناطق شرق تهران وضعيت بغرنجي را دارند. مساحت كشاورزي ديم افزايش داشته و از مساحت عرصه هاي باير و اراضي كم توان كاسته شده است. بيشترين تغييرات كاربري مربوط به اراضي كم توان و اراضي زراعي اتفاق افتاده است. بررسي نقشه هاي وضعيت آينده پوشش اراضي ادامه همان روند 20 سال گذشته را نشان داد. هر چند رشد مناطق مسكوني با آهنگ كمتري نسبت به دوره قبل خواهد بود ولي همچنان بر ظرفيت و ابعاد شهر بويژه در مناطق غربي، جنوبي و جنوب غربي افزوده خواهد شد. روند كاهنده باغات، درختزارها، پارك ها و فضاي سبز شهري نيز همچنان مشاهده مي شود. اين روند در مورد پارك ها شدت بيشتري دارد و با سرعت بيشتري تخريب خواهند شد. دليل اين مورد علاوه بر خشكسالي و پژمردگي درختان بر اثر تغيير اقليم، آلودگي ها، تبديل اين كاربري هاي سبز به كشاورزي ديم، پارك ها، مراتع و مناطق شهري نيز مي باشد. در مورد فضاي سبز شهري، منطقه 16 و 4 بدترين وضعيت را داشته، مناطق 17 و 19، 2، 5 و 22 نيز از اين آسيب در امان نخواهند بود. كاهش در مساحت مراتع و كشانده شده شهرها به مناطق جديد بيشتر شده،چرخه نابودي پوشش گياهي از حاشيه تهران بيشتر خواهد شد.نتيجه گيري: ساخت و ساز در مناطق جنوب تهران داراي تمايل بيشتر بوده و روند كاهنده باغات و فضاي سبز شهري نيز همچنان مشاهده خواهد شد. مناطق مركزي تهران بدليل غلبه بافت شهري كلاً از درختان عاري خواهد شد و نكته قابل تأمل نابودي كمربند سبز شمال تهران در آينده مي باشد.