عوامل گرايش كيسانيه به جعل و تحريف در مهدويت و گونه‌شناسي آن

از كيسانيه بايد به‌عنوان يكي از نخستين فرقه اي نام برد كه به‌صورت نظري به مبحث مهدويت وارد شده‌اند. مفاهيم مهدويت به‌صورت گسترده در اين فرقه مطرح و مورد سوءاستفاده واقع ‌شده است. آنچه در اين ميان جاي سؤال دارد دلايل گرايش كيسانيه به جعل و تحريف احاديث و معارف مهدويت است. اين سؤال از آن ‌جهت اهميت مي يابد و محل بحث و كنكاش مي شود كه از سخنان مختار پيرامون محمد بن حنفيه نمي توان مهدويت اصطلاحي برداشت كرد و از سوي ديگر سران و بزرگان كيسانيه از جمله محمد بن حنفيه و فرزندش ابوهاشم مروج و معتقد به مهدويت مورد اعتقاد شيعه اثني‌عشري بودند و خود مدعي مهدويت نبوده اند. نوشته حاضر با اتخاذ روش توصيفي- تحليلي به دنبال يافتن پاسخ سؤال فوق است. يافته هاي اين مطالعه حاكي از تأثيرگذاري گستردۀ غلات بر كيسانيه در مبحث مهدويت دارد. هم چنين وجود «سبئيه» در كوفه هم‌زمان با قيام مختار از ديگر عوامل گرايش كيسانيان به مبحث مهدويت و جعل و تحريف در اين حوزه است. در نتيجه غاليان كيساني و كيسانيان متأثر از سبئيه، گونه هاي متعددي از احاديث و معارف جعلي ازجمله «مهدي‌پنداري سران كيساني»، «سوءاستفاده از مفاهيم مهدويت» و «تفسير به رأي برخي آيات قرآن همسو با معارف مهدويت» را به وجود آورند.