نظريۀ روح معنا و ايدۀ شباهت خانوادگي

براساس نظريۀ روح معنا، با تقرير امام خميني، الفاظ براى مفاهيم عامه وضع شده‏اند. يعني براى مفهومِ مقيد به مصداقِ معين وضع نشده‏اند؛ گرچه واضع گمان كند كه مفهوم منحصر در يك مصداق است. بدين‌سان، مؤلفه يا روح مشتركي در ميان همۀ الفاظ مشتركي وجود دارد كه در يك ارتباط طولي در عوالم مختلف با هم قرار دارند؛ بنابراين، از منظر امام خميني، در وضع الفاظ براى ارواح معانى، بايد آنچه را كه جامع بين افراد و محل تناسب و مابه‌الاشتراك ميان آنهاست، مطمح نظر قرار داد؛ اما ويتگنشتاين زماني ايدۀ شباهت خانوادگي را بيان كرد كه ذات‌گرايي متقدم خود را كنار گذاشت و از تعيّن معنا صرف‌نظر كرد. مفهوم شباهت خانوادگي در وهلۀ اول با اشاره به مفهوم بازي ايضاح مي‌شود. ويتگنشتاين متأخر معتقد است همان‌طور كه هيچ چيز منحصربه‌فردي در بازي‌ها وجود ندارد كه در همۀ آنها مشترك باشد، هيچ چيز منحصربه‌فردي در كاربردهاي مختلف زبان نيز وجود ندارد كه در همۀ آنها مشترك باشد؛ بلكه درست مانند بازي‌ها، نظامي از همپوشاني و تداخل شباهت‌ها وجود دارد؛ ولي نظريۀ روح معنا، برخلاف ايدۀ شباهت خانوادگي، معتقد به ذات يا روح مشتركي است كه در الفاظي وجود دارد كه با معاني مختلف و در طول هم در عوالم متعدد قرار دارند؛ همان چيزي كه ايدۀ شباهت خانوادگي در پي الغاي آن است. بدين‌سان، هدف اين مقاله، نقد نظريۀ روح معنا براساس ايدۀ شباهت خانوادگي است.