آيا درباب يقين معرف ويتگنشتاين سوم است؟ يك ارزيابي نقادانه

ويتگنشتاين علاوه بر دو كتاب رسالۀ منطقي ‌ـ ‌فلسفي (1921) و تحقيقات فلسفي (1951)، مجموعه‌اي از يادداشت‌ها بر جاي گذاشت. برخي از شاگردان او اين يادداشت‌هاي برجاي‌مانده را برمبناي ملاحظاتي، گاه با پيرايش‌ها و افزايش‌هايي با عناوين مختلف منتشر ساختند. يكي از اين آثار، كه در زمرۀ آخرين تأليفات منتشرشده از ويتگنشتاين است، با عنوان درباب يقين به‌سال 1969 منتشر شد. ويتگنشتاين در اين كتاب به بحثي معرفت‌شناختي مي‌پردازد و ضمن ردّ شكاكيت استدلال مي‌كند كه يقين هرچند بي‌معنا و مقوله‌اي غيرمعرفتي است، وجودش براي شكل‌گيري معرفت، ضروري است. گروهي از مفسران ازجمله رُم هَره و مويال‌ـ‌شَرّاك از اين رويكرد جديد ‌ويتگنشتاين با عنوان ويتگنشتاين سوم ياد كرده‌اند. هدف نوشتار حاضر آن است كه با بررسي نقادانۀ سير انديشۀ ويتگنشتاين در رسيدن به يقين‌گرايي خاص خود از رساله تا درباب يقين نشان دهد برخلاف مدعاي مفسراني نظير هره و مويال‌ ـ ‌شَرّاك، ويتگنشتاينِ درباب يقين، ويتگنشتاين جديدي نيست و بن‌مايۀ مباحث او درمورد شكاكيت و يقين و بي‌معنايي آن‌ها، به تفكرات قبلي او در رساله و تحقيقات به‌خصوص به بحث زبان خصوصي و انكار آن برمي‌گردد.