دولت و سازمان‌هاي مردم‌نهاد محيط‌زيستي در ايران معاصر

بر اساس پژوهش‌هاي متعددي كه طي سه دههٔ گذشته در مورد سازمان‌هاي مردم‌نهاد محيط‌زيستي در ايران انجام شده، بين مردم و اين سازمان‌ها شكافي قابل‌توجه وجود داشته است. اين سازمان‌ها هم در اطلاع‌رساني به مردم و هم در زمينهٔ فعاليت‌هاي محيط‌زيستي و افزايش دانش، بينش و مهارت مردم دچار ضعف بوده‌اند. هر چند كه دلايل گوناگوني را براي اين امر مي‌توان در نظر گرفت؛ اما دولت به عنوان عام‌ترين نهاد كشور كه گاه از آن با عنوان نهاد نهادها ياد مي‌شود نقش بي‌بديلي در كارايي يا عدم كارايي اين سازمان‌ها بازي مي‌كند. نحوهٔ نگاه دولت به سازمان‌هاي مردم‌نهاد محيط‌زيستي و شيوهٔ سياست‌گذاري در مورد آن‌ها به‌ويژه در بُعد قانون‌گذاري مي‌تواند سبب شكوفايي اين سازمان‌ها و افزايش بهره‌وري آنها گردد و يا در مسيري متضاد پيش رود. اين پژوهش با استفاده از روش تحقيق تاريخي و با رجوع به قوانين و مقررات مرتبط با سازمان‌هاي مردم‌نهاد و نيز با به‌كارگيري برخي از اسناد برنامه‌اي و گردآوري داده‌ها از طريق روش كتابخانه‌اي به‌دنبال بررسي نحوهٔ مواجههٔ دولت با اين سازمان‌ها و نتايج آن است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه دولت ايران به دليل ميل به تمركزگرايي در قوانين و آيين‌نامه‌هاي صادره، ضمن محدود كردن حيطه فعاليت و اقدام سازمان‌هاي مردم‌نهاد، امكان دخالت دولت در امور آنها و سلب استقلالشان را فراهم آورد. نتيجهٔ دخالت دولت در امور اين سازمان‌ها چيزي نبود جز ضعف روز افزون سازمان‌هاي مردم نهاد، پايين آمدن كارايي‌شان و بي‌انگيزگي آنها از يكسو و ناتواني آنها در برقرار ارتباط مؤثر با مردم و ترويج فرهنگ حفاظت از محيط‌زيست از سويي ديگر.