زبان‌گونگيِ لباس؛ بازانديشي سازوكارهاي زباني در نظام پوشش با تكيه بر تحليل ساختي فردينان‌دو سوسور

لباس حوزه‌اي مهم در مطالعات اجتماعي است كه در آن توجه كمي به رويكردِساخت‌گرايي شده است. يك مسئله مهم، نداشتن چارچوبي براي صورت‌بندي دلالت معاني لباس‌ها است. هدف مقاله حاضر بررسي جلوه‌هاي زبان‌گونگي لباس است. پرسش اصلي اين است كه معناي لباس تا چه اندازه در چارچوب يك نظام زباني قابل توضيح است؟ براي اين منظور، روشِ تحليل ساختيِ فردينان‌دو سوسور به كار گرفته شد. نتايج نشان داد كه اين روش براي بازشناسي عناصر و روابط دروني نظام پوشش توانمند ولي در توضيح روندهاي تاريخي آن ناتوان است. طبق اين بررسي، بر نظام پوشش نه تنها منطق دال‌ومدلول حاكم است، بلكه لباس عرصه‌ نشانه‌شناسي مجادله برانگيزي است. البته كه توضيحِ ريشه دلالت‌ها و بحث از نسبت درون‌ساخت يا برون‌ساخت بودنِ دال و مدلول (نشانه‌ها) نيازمند وارسي‌هاي موردي است. در باره «ايستايي» و «پويايي»، نتايج حاكي از آن بود كه بررسي ساخت لباس فارغ از تحولاتِ تاريخي‌اش، بدون نتيجه خواهد بود. لباس هم يك نظام است و هم يك تاريخ. همچنين روياروييِ ميان «قواعد كلي پوشش» با «علايق و آزادي‌هاي فردي در نحوه لباس پوشيدن»، فرايندي جامعه‌شناختي است كه پويايي‌هاي اجتماعي را بازنمايي مي‌كند. نهايتا لباس از نوعي منطق زباني برخوردار است و كدهاي خاص خود را دارد اما همچون زبان داراي خزانه واژگان و قواعد دستوري نيست و «پيام‌هاي الفبايي» را منتقل نمي‌كند. ساختار لباس در هر جامعه متشكل از روابط بينامتني گسترده‌اي است و نمي‌توان آن‌ را «زبان» تلقي كرد. لباس از يك «شبه زبان» برخوردار است.