شواهد پتروگرافي و ژئوشيميايي از فرآيندهاي دياژنزي اثرگذار بر كربنات‌هاي سازند سروك در يكي از ميادين نفتي دشت آبادان، غرب ايران

سازند سروك، دومين مخزن مهم نفتي در حوضۀ زاگرس، داراي تاريخچۀ دياژنزي پيچيده‌اي است كه تحولات مخزني و توزيع پارامترهاي پتروفيزيكي را به‌شدت تحت تأثير قرار داده است. مطالعۀ حاضر، فرآيندهاي دياژنزي اين سازند را در يكي از مهم‌ترين ميدان‌هاي نفتي واقع در ناحيۀ دشت آبادان بررسي كرده است. براي اين منظور، مطالعات پتروگرافي بر‌ مغزه‌هاي حفاري و مقاطع نازك ميكروسكوپي، نتايج آناليزهاي پراش پرتو ايكس و تصويربرداري ميكروسكوپ الكتروني با داده‌هاي ژئوشيمي عنصري به دست آمده از اين سازند در يك چاه از ميدان‌ مطالعه‌شده تلفيق شده‌اند. فرآيندهاي دياژنزي سازند سروك در دو گروه فرآيندهاي دياژنزي متأثر از اقليم ديرينه و فرآيندهاي با تأثير ناچيز از اقليم ديرينه تفكيك، توصيف و تفسير شده‌اند. بر اين اساس، انحلال گستردۀ جوي (كارستي‌شدن)، گسترش افق‌هاي خاك قديمه، برشي‌شدن ناشي از ريزش شبكه‌هاي كارستي، سيماني‌شدن جوي و سيليسي‌شدن جانشيني در زير سطوح ناپيوستگي (رخنمون ديرينه)، مهم‌ترين فرآيندهاي دياژنز جوي در دو افق مختلف در سازند سروك شناسايي شده‌اند. اين فرآيندهاي دياژنزي جوي شديد در كنار غلبۀ كاني‌هاي رسي كائولينيت و مونت موريونيت در افق‌هاي خاك قديمه، همگي حاكي از غلبۀ اقليم گرم و مرطوب در زمان رخنمون‌يافتگي اين سازندند. وقوع همين فرآيندهاي دياژنزي سبب ايجاد روندهاي كاملاً مشخص در محتواي عناصر كمياب كربنات‌هاي دگرسان‌يافته شده است. افزايش مقادير سديم (Na)، منگنز (Mn)، آهن (Fe) و روبيديم (Rb) و كاهش مقادير استرانسيم (Sr) در زير سطوح ناپيوسته در پاسخ به رخدادهاي دياژنز جوي، به‌خوبي در زير دو ناپيوستگي مرز سنومانين – تورونين و تورونين مياني به ثبت رسيده‌اند. تغييرات مقادير منيزيم (Mg) به ميزان زيادي‌ به كاني‌شناسي اوليۀ رسوبات وابسته است و روندهاي متغيري را در ارتباط با سطوح رخنمون‌يافتگي ديرينه نشان مي‌دهد. در زير مرز تورونين مياني، به‌علت گسترش رخساره‌هاي گل غالب، امكان گردش آزادانۀ سيال جوي فراهم نيست و بنابراين آثار دياژنزي مرتبط با آن نيز، فراواني و شدت كمتري دارد.