بررسي تأثير اندام اقليمي كُلَك در تهويه طبيعي مسكن روستايي استان سيستان‌ و ‌بلوچستان؛ مطالعه موردي: روستاي قلعه‌نو شهرستان زابل

مصرف زياد انرژي در بخش ساخت‌و‌ساز در دنياي امروز باعث شده است كه در كنار ضايعات عظيم منابع طبيعي تجديدناپذير، مشكلات محيط‌زيستي عديده‌اي ايجاد شود. در اين ميان، معماري بومي توانسته است خود را با اقليم سازگار كند. يكي از مناطق بومي كشورمان استان سيستان ‌و بلوچستان است كه يكي از مظاهر مسكن بومي اين استان در مسكن روستايي آن يافت مي‌شود و نمونه‌ بي‌نظير آن بهره‌گيري از سامانه‌هاي غيرفعال خورشيدي در بخش تهويه طبيعي است؛ بنابراين بازشناسي اندام‌هاي اقليمي مسكن روستايي كشورمان كه در پاسخ به نيازهاي آسايش حرارتي ساكنين بوده است يكي از راهكارهاي پاسخ به نگرش‌هاي جديد ساخت مسكن در روش‌هاي جديد ساخت است. در اين نوع ساختمان‌ها تهويه طبيعي، انرژي كمتري مصرف مي‌كند و آلودگي كمتري در قياس با روش‌هاي جديد سرمايش دارد. يكي از اندام‌هاي اقليمي مسكن روستايي اين پهنه، كُلَك است كه يك نوع بادگير بومي مناطق زابل است. هدف اين مقاله بررسي تأثير اين نوع بادگير در تأمين آسايش حرارتي مسكن روستايي از طريق تهويه طبيعي است. در اين مقاله در ابتدا با استفاده از روش پژوهش كيفي به‌صورت توصيفي - تحليلي و سپس با بهره‌گيري از برداشت ميداني از الگوي مسكن روستايي روستاي قلعه‌نو به بررسي روش‌هاي استفاده از باد در تهويه طبيعي مسكن روستايي اين پهنه با استفاده از اندام اقليمي كُلَك پرداخته شد. متغير وابسته پژوهش، آسايش حرارتي و متغير مستقل سرعت باد است. در ادامه با استفاده از نرم‌افزار‌هاي تحليل ديناميك سيالاتي محاسباتي (CFD)‌، به تحليل رابطه بين متغيرها پرداخته شد كه درنهايت به بررسي تأثير حالت‌هاي مختلف، يعني وضع موجود (برداشت‌شده)، فرض وزش باد عمود بر دهانه كُلَك، فرض تهويه بدون بهره‌گيري از اين اندام و رفتار باد در حالت كُلَك با ارتفاع بيشتر در فرايند بهينه‌سازي منجر شد. مطالعات نشان داد، عملكرد اين نوع بادگير در حالت وضع موجود بهترين عملكرد را دارد و نيز با بررسي شبيه‌سازي‌ها مشخص شد بايد نكاتي از قبيل: محل قرار دادن پنجره‌ها و دريچه‌هاي مكش موردتوجه قرار گيرد.