تحولات زمين‌ شناسي اليگوسن زيرين منطقه چاه علي خان(شمال‌ شرق استان اصفهان)؛ بر پايه بررسي دايك‌ هاي آلكالي بازالت

در منطقه چاه علي‌ خان (شمال‌شرق استان اصفهان، شمال كوير دق سرخ)، دايك‌هاي بازيك به سن اليگوسن زيرين رخنمون دارند. اين دايك­ها با دو روند عمومي NW-SE و NE-SW به درون واحد‌هاي آتشفشاني و فليش‌هاي ائوسن نفوذ كرده‌­اند. دايك‌هاي با امتداد شمال‌غرب‌- جنوب‌شرق جوان‌تر بوده و دايك‌هاي شمال‌شرق‌- جنوب‌غرب را قطع كرده­‌اند. هر دو سري دايك از نظر سنگ‌نگاري مشابه بوده و از كاني‌هاي پلاژيوكلاز، كلينوپيروكسن، اليوين، سانيدين، اسپينل كروم‌دار و ايلمنيت تشكيل شده اند. زئوليت، كلريت، سرپانتين، كلسيت و مگنتيت كاني هاي ثانويه هستند. اين دايك‌ها داراي بافت‌هاي پورفيري، گلومروپورفيري، پوئي‌كيليتيك، ميكروليتي پورفيري، تراكيتي (جرياني) و در بخش‌هاي داخلي دايك‌ها اينترگرانولار و گرانولار هستند. اين بازالت‌ها از عناصر آلكالي، LREE وLILE غني بوده و داراي نسبت بالاي LREE/HREE (0/10-8/9La/Yb=) هستند و در نمودار­هاي طبقه بندي كه بر اساس عناصر كم تحرك و HFSEs ترسيم شده­اند، آلكالي بازالت ناميده ميشوند. ماگماي سازنده اين دايك‌هاي بازالتي در اثر ذوب‌بخشي يك گوشته لرزوليتي اسپينل و گارنت­دار كه از قبل متاسوماتيسم كربناته شده، داشته است، ايجاد شده است. تشكيل دايك هاي آلكالي بازالتي چاه علي خان را مي توان به فرورانش پوسته اقيانوسي اطراف خرد قاره شرق ايران مركزي و ذوب ناشي از كاهش فشار در يك سامانه كششي پس از برخورد در منطقه انارك- جندق نسبت‌داد. اين مذاب بازالتي حاصل درجه‌هاي پايين ذوب‌بخشي يك گوشته لرزوليتي متاسوماتيسم شده است كه در شرايطي كه پوسته قاره‌اي در اليگوسن زيرين دچار كشش شده، توليدشده و از طريق گسل هاي منطقه صعود‌ كرده است.