سهم علماي مُجاور شرقي در حيات فرهنگي و اجتماعي مكه (سده هاي ششم تا نهم هجري)

در سده هاي ميانه اسلامي شهر مقدس مكه  شاهد شكل گيري پديدۀ ديني و اجتماعي «مجاورت» بود. شماري از علماي مسلمان كه به قصد حج به مكه مي آمدند، به طور موقتي يا دائمي در اين شهر اقامت مي گزيدند و مجاوران ناميده مي شدند. بسياري از اين عالمان مجاور اهل سرزمين هاي شرقي، ماوراءالنهر، ايران و عراق بودند. در اين مقاله با بهره گيري از منابع اصيل، به ويژه تواريخ محلي و تراجم نامه ها،  سهم اين عالمان مشرقي در حيات فرهنگي و اجتماعي مكه بررسي شده است. اين عالمان كه  غالباً به هدف دانش اندوزي به مكه مي آمدند، به تدريج به بخشي از جامعۀ مكه بدل مي شدند و در حيات سياسي، اجتماعي، فرهنگي آن نقش ايفاء مي كردند. بنابر داده هاي منابع بيشتر مجاوران مكه اهل عراق و ايران بودند. مجاوران شرقي در  رشد و گسترش فعاليت هاي علمي در شهر مكه سهم بسياري داشتند. حضور اين عالمان مسجدالحرام را به يكي از مهم ترين مراكز علمي در سده هاي ميانه بدل ساخت.