شناسايي آثار و پيامدهاي فرار مالياتي با رويكرد كل‌نگر: تحليل عاملي اكتشافي و تأييدي

فرار مالياتي باعث تضعيف توان مالي دولت در انجام وظايف حاكميتي مي‌شود. بنابراين شناسايي پيامدهاي فرار مالياتي مي‌تواند نقش بسزائي در تبيين هرچه بهتر جايگاه ماليات در اداره جامعه داشته باشد. براين اساس، پژوهش حاضر تلاش دارد تا آثار و پيامدهاي فرار مالياتي را با يك رويكرد كل‌نگر و از طريق تحليل عاملي اكتشافي و تاييدي مورد مطالعه و بررسي قرار دهد. اين پژوهش به لحاظ هدف كاربردي و به لحاظ روش گردآوري داده‎‌ها توصيفي‌ـ پيمايشي، از نوع همبستگي است. داده‌هاي پژوهش حاضر به كمك پرسش‎نامه جمع‌آوري‌شده است. جامعه آماري پژوهش حاضر شامل كاركنان سازمان امور مالياتي، اداره امور اقتصادي و دارايي، نيروي انتظامي و دانشگاه‌هاي استان كردستان هستند. تجزيه‌ و تحليل داده‌ها با استفاده تحليل رگرسيون و مدل‌سازي معادلات ساختاري انجام‌ شده است. همچنين براي تجزيه و تحليل داده‌ها از نرم‌افزارهاي SPSS و Amos استفاده شده است. براساس تحليل عاملي اكتشافي 5 مؤلفه (اقتصادي، اجتماعي، مديريتي، سياسي و فرهنگي) به‌عنوان پيامدهاي فرار مالياتي (متغير وابسته) شناسايي شدند. اين پنج مؤلفه 64 درصد از واريانس متغير وابسته را تبيين مي‌كنند. سپس براساس تحليل عاملي تاييدي مرتبه اول اطمينان حاصل گرديد كه بين سازه‌هاي نظري و تجربي انطباق و همنوايي لازم وجود دارد. در ادامه با استفاده از تحليل عاملي تاييدي مرتبه دوم مشخص گرديد كه تمامي متغيرهاي مكنون بر متغير وابسته اثر مثبت و معناداري دارند. همچنين ترتيب اثرگذاري آنها عبارت بودند از: فرهنگي، مديريتي، اقتصادي، اجتماعي و سياسي. در نهايت اثرات 6 متغير جمعيت‌شناختي (جنسيت، سن، تحصيلات، رشته تحصيلي، سنوات خدمتي و نوع سازمان) بر روي متغير وابسته مورد مطالعه و بررسي قرار گرفت. طبق نتايج به‌دست آمده سه متغير سن، تحصيلات و سنوات خدمتي بر متغير وابسته اثر مثبت و معناداري دارند. بنابراين درك و شناخت پيامدهاي فرار مالياتي مي‌تواند نقش مؤثري در كاهش فرار مالياتي ايفا نمايد.