ارزيابي نظرات كارشناسي درباره مدرن سازي شبكه هاي آبياري و زهكشي در ايران

رشد جمعيت و تقاضاي بيشتر براي آب به منظور توليد محصولات كشاورزي از يك سو و بروز خشكسالي ها و تغيير اقليم از سويي ديگر منجر به كاهش شديد منابع آب و كمبود آب مورد نياز در بخش كشاورزي، به عنوان بزرگترين چالش بخش مصرف كننده آب در كشور ايران شده است.  به دليل كمبود منابع آب ذخيره شده در پشت سدها و مخازن تأمين آب، از 3/2 ميليون هكتار شبكه هاي اصلي آبياري در ايران، در عمل 2/9 ميليون هكتار آن در حال بهره برداري است. بحران آب و ضرورت استفادۀ بهينه از آب در شبكه هاي آبياري، ضرورت مدرن سازي اين شبكه ها در كشور را بيشتر نمايان ساخته است. هدف از اين مقاله، بررسي چالش هاي مدرن سازي شبكه هاي آبياري در ايران از ديدگاه كارشناسان و مديران اجرايي مرتبط با موضوع است. اين تحقيق در راستاي مرحلۀ اول بررسي جامع در خصوص موضوع و تدوين نقشه راه مدرن سازي شبكه هاي آبياري در شرايط كمبود منابع آب است. براي اين منظور پس از مروري جامع در منابع علمي، پرسشنامه اي تخصصي با همكاري و نظر خواهي از دستگاه هاي اجرايي مرتبط و متولي موضوع تدوين شد. اين پرسشنامه با هدف بررسي و ارزيابي ديدگاه هاي كارشناسي در خصوص مدرن سازي شبكه هاي آبياري تدوين شد و حاوي 67 سؤال است كه جنبه هاي مختلف مرتبط با مسائل و چالش هاي مدرن سازي شبكه هاي آبياري در كشور را در بر مي گيرد. پرسشنامه هاي تكميل شده از 60 نفر از پاسخ دهندگان متشكل از كارشناسان و مديران دستگاه‌هاي دولتي، شركت هاي مشاور، استادان دانشگاهي، و محققان و صاحب نظران مختلف مرتبط با موضوع از بخش هاي آب و كشاورزي در سراسر كشور دريافت شد. رئوس كلي سئوال هاي مطرح شده در پرسشنامه عبارت بودند از: ضرورت و اولويت مدرن سازي، ميزان توجه به موضوع و سرعت اقدامات، عوامل بازدارنده پتانسيل، عوامل مؤثر پيشران و تسهيل كننده ميزان اثرگذاري مدرن سازي بر مؤلفه هاي مختلف مديريت آب در شبكه و توليدات كشاورزي آن، پارامترهاي مؤثر و معيارهاي لازم در انتخاب و اولويت بندي شبكه ها براي مدرن سازي، موانع درون و برون سازماني براي اجراي فرآيند مدرن سازي، ميزان اثرگذاري مدرن سازي بر صرفه جويي واقعي آب، و ساير نظرها و پيشنهادها. بر اساس نتايج حاصل از محاسبه شاخص امتياز سؤال ، حداكثر مقدار اين شاخص براي دو تيپ پاسخ سؤال هاي مطرح شده، به ترتيب براي سؤال هاي با كد Q35 و Q45 به دست آمد كه حاكي از آن است كه پرسش شوندگان خيلي زياد معتقدند كه در مدرن سازي، اولويت با انتخاب شبكه هايي است كه به مدرن سازي پاسخ مناسب مي دهند و قويا موافق آن هستند كه مدرن سازي آبياري بايد بر بهبود خدمات تحويل و توزيع آب به بهره برداران، كاهش هزينه هاي بهره برداري براي كشاورزان، تسهيل عمليات بهره برداري، بهبود توليد كشاورزي به شيوه اي پايدار، و بهبود معيشت جوامع روستايي تمركز داشته باشد.