بررسي شاخص‌هاي جريان زيست‌محيطي و مدل اكوهيدروليكي PHABSIM در برآورد محدوده جريان رهاسازي بهينه اكولوژيكي از مخزن سد لتيان

در مديريت و برنامه‌ريزي منابع آب و مديريت اكوسيستمي رودخانه‌هاي تنظيم شده، ضرورت دارد تأثير جنبه‌هاي مختلف رژيم طبيعي جريان رودخانه در تعيين نياز جريان مطلوب اكولوژيكي در چارچوب پروژه‌هاي سد و نيروگاه برق‌آبي، در نظر گرفته شود. تعيين جريان زيست‌محيطي يكي از روش‌هاي مؤثر است كه مي‌تواند پتانسيل مناسبي براي كاهش تأثيرات منفي تنظيم رودخانه و محافظت زيستگاه ايجاد كند. در اين مطالعه، از سه روش مبتني بر هيدرولوژي، روش تنانت، كمبود جريان اكولوژيكي و روش تغييرپذيري شاخص‌هاي هيدرولوژيكي براي ارزيابي جريان زيست‌محيطي و از مدل اكوهيدروليكي PHABSIM براي به‌دست آوردن مطلوبيت زيستگاه و رژيم جريان اكولوژيكي در پايين‌دست سد لتيان استفاده شد. بر اساس نتايج به دست آمده، جريان زيست‌محيطي با تركيب روش‌هاي هيدرولوژيكي و شبيه‌سازي زيستگاه در محدودۀ 18/55-2/5 مترمكعب بر ثانيه به‌عنوان ميزان جريان رهاسازي مورد‌نياز، كه باعث پايداري گونه‌هاي ماهي و زيستگاه رودخانه جاجرود مي‌شوند، محاسبه شدند. ماه‌هاي كم‌جريان (تير تا آبان) در مقايسه با ماه‌هاي پرآبي جريان (اسفند تا خرداد)، نياز خواهد بود نسبت بيشتري از متوسط جريان ماهانه نسبت به ميانگين جريان سالانه (در محدوده 36-13 درصد) به‌عنوان حداقل جريان مورد نياز زيست‌محيطي در نظر گرفته شود. سرانجام اين نتيجه‌ به‌دست آمد كه دبي رودخانۀ‌ جاجرود كمتر از نياز آبي اكولوژيكي است كه نشان مي‌دهد ميزان دبي آب مناسب را براي گونه‌هاي آبزي فراهم نمي‌كند. از سوي ديگر، مقدار كلي تغييرات رژيم هيدرولوژيكي رودخانۀ جاجرود 64 درصد محاسبه و مقدار متوسط جريان ماهانه و جريان حداكثر به ترتيب 73 و 82 درصد، در مقايسه با قبل از احداث سد لتيان، كاهش يافته است. اين مطالعه چارچوبي مفيد براي رهاسازي جريان مطلوب از مخزن سد با درنظرگرفتن تجزيه و تحليل شرايط طبيعي هيدرولوژيكي و اكولوژيكي زيستگاه‌هاي آبي به منظور احيا و مديريت اكوسيستم رودخانه ارائه مي‌دهد.