ارائه نقشه راه پايه براي مدرن سازي شبكه هاي آبياري در ايران

مدرن سازي آبياري فرآيند به روز رساني و بهبود طرح آبياري موجود به منظور دستيابي به اهداف فني، اقتصادي، يا اجتماعي پيشرفته است. اين فرايند صرفا شامل ايجاد ساختارها و تجهيزات فيزيكي مدرن در شبكه آبياري نيست، بلكه راهكارها و اصلاحات سازماني، نهادي و سياستي را نيز در بر مي گيرد. اين پژوهش با هدف تدوين نقشۀ راه پايۀ مدرن سازي شبكه هاي آبياري در ايران و با تاكيد بر مسائل و چالش هاي مرتبط در بخش آب كشاورزي در سه گام (مرحله) اجرا شد. در گام هاي اول و دوم با مرور و بررسي منابع علمي داخلي و بين المللي مرتبط، مسائل و چالش ها و مؤلفه هاي مختلف اثر گذار بر فرآيند مدرن سازي شناسايي شد.  پس از آن پرسشنامه اي جامع در اين باره تدوين شد و نظرهاي كارشناسي به دست آمدند. در گام سوم با برگزاري كارگاه هم انديشي در خصوص موضوع، با تسهيل گري هاي لازم پاسخ پرسش هاي محوري مختلف طرح شده دريافت شد. آنگاه با تلفيق نتايج به دست آمده از برگزاري كارگاه با نتايج به دست آمده از گام هاي اول و دوم، مؤلفه هاي اصلي و كليدي اثرگذار در نقشۀ راه پايۀ مدرن سازي شبكه هاي ابياري مرتبط با اهداف مورد انتظار؛ مسائل، مشكلات، و موانع؛ راهبردها/راهكارها (اقدام ها)؛ نوع مدرن سازي و محل آن در شبكه؛ شاخص هاي اولويتي در انتخاب شبكه ها؛ شاخص ها و روش هاي پايش اثربخشي؛ و چگونگي ورود بحث مدرن سازي به قوانين، اسناد بالادستي، و برنامه هاي توسعه؛ شناسائي و تدوين شدند.  بر اساس نتايج به دست آمده از اين پژوهش، گروه مسائل و مشكلات اقتصادي-اجتماعي و نهادي-سياستي-حقوقي، نسبت به مسائل ديگر گروه ها يعني فني و زيست محيطي،  اهميت زيادتري دارند . از موارد شاخص اين گروه مي توان به مسائل توانمند سازي بهره برداران، نظام بهره برداري، ميزان پذيرش و مشاركت بهره برداران، و ضعف ها در هماهنگي ها و ارتباط مناسب و سيستمي بين دستگاه هاي متولّي موضوع نام برد. نكات چالشي مهم ديگر  از جنبه هاي اجراي نقشۀ راه و اتخاذ سياست ها و راهكارهاي مدرن سازي شبكه هاي آبياري در كشور عبارت اند از: نگرش جامع به مدرن سازي و اجراي توامان آن از منبع تامين آب، شبكه انتقال آب، مزرعه، و سامانه آبياري ( عملا مدرن سازي آبياري )؛ لحاظ كردن فعاليت هاي بازسازي حين مدرن سازي شبكه؛ توجه به انواع پيش نيازها (فني، مديريتي، نهادي، و فناورانه) و ايجاد زير ساخت ها و بسترهاي سخت افزاري و نرم افزاري لازم؛ چالش تحويل حجمي و دقيق آب  كاربردي به جاي تحويل آن صرفا بر اساس حقابه ها؛ مسائل و چالش هاي مرتبط با تربيت نيروي انساني متخصص (كارشناس و مروّج)؛ و ظرفيت سازي در بهره برداران براي ايجاد بهره برداران مدرن. در اجراي فرآيند مدرن سازي بايد به كاهش  اثرهاي جانبي آن از جنبه هاي افزايش احتمالي مصرف آب در حوضه (بروز پديدۀ اثربازگشتي )، كاهش جريان هاي برگشتي در حوضه، افزايش مصرف انرژي و افزايش هزينه هاي بهره برداران، نيز توجه كرد.