تحليل پهنه بندي شاخص بهره وري فيزيكي آب در قطب هاي توليد چغندرقند در ايران

براي تامين غذاي مورد نياز جمعيت رو به رشد كشور و با توجه به محدوديت زمين زراعي آبي و كمبود شديد منابع آبي ضرورت دارد تا شاخص بهره وري آب مورد توجه قرار گيرد. در همين راستا، به‌منظور شناسايي و آگاهي از پتانسيل زراعي اراضي كشاورزي مي‌توان از تحليل، برآورد و تهيه نقشه بهره‌وري فيزيكي آب بهره گرفت. هدف اصلي از انجام اين تحقيق، ارزيابي روش‌هاي مختلف درون‌يابي و انتخاب مناسب‌ترين روش به‌منظور برآورد بهره‌وري آب محصول زراعي چغندرقند و بررسي الگوي توزيع مكاني در قطب‌هاي توليد آن در ايران است. بدين منظور براي انجام اين پژوهش از 108 داده‌ حاصل از اندازه‌گيري هاي ميداني در مزارع منتخب چغندرقند كشور براي سال زراعي 1396-1395 استفاده شد. از داده‌هاي عملكرد محصول، حجم آب آبياري و ميانگين بارش موثر (ده ساله)، شاخص بهره‌وري فيزيكي آب چغندرقند براي مزارع منتخب به دست آمد كه دامنه آن بين 2/60 تا 13/11 كيلوگرم بر مترمكعب و ميانگين آن 6/30 كيلوگرم بر مترمكعب تعيين شد. براي نيل به اين هدف ابتدا با استفاده از قابليت‌هاي نرم‌افزار SPSS به تحليل داده‌ها، آناليز آمار توصيفي و تفكيك مناطق مشابه به گروه‌هاي مستقل و همگن (ترسيم دندروگرام) و با استفاده از قابليت‌هاي نرم‌افزار +GS به تحليل مكاني داده ها پرداخته شد. در ادامه از روش‌هاي مختلف درون‌يابي شامل روش هاي جبري از جمله وزن دهي فاصله معكوس، تابع پايه شعاعي، چند جمله‌اي جهاني و چند جمله‌اي محلي و روش زمين‌آمار از جمله كريجينگ معمولي، ساده و عمومي در محيط نرم‌افزار سيستم اطلاعات جغرافيايي براي تهيه نقشه پهنه‌بندي استفاده شد. براي ارزيابي روش‌هاي مختلف درون‌يابي از روش اعتبارسنجي و مقدار نمايه‌هايي صحت ميانگين انحراف خطا (MBE)، ميانگين قدر‌مطلق نسبي (MARE)، ميانگين مربعات خطا (MSE)، ميانگين انحراف مطلق (MAD) و مجذور ميانگين مربعات خطا (RMSE) استفاده گرديد. نتايج ارزيابي روش هاي مختلف درون يابي بدين صورت بود كه در ميان روش هاي مورد بررسي، روش تابع پايه شعاع با مدل اسپلاين كاملاً منظم (CRS) بادقت قابل ‌قبول (MBE= 0/009) براي تهيه نقشه پهنه بندي بهره وري فيزيكي آب شرايط مطلوب تري نسبت به ساير روش ها داشت. نتايج حاصل از تجزيه خوشه اي براي عوامل تأثيرگذار همچون نوع رقم، شوري خاك، شوري آب آبياري و بهره وري فيزيكي آب در سطح پنج درصد نشان داد كه مناطق مستعد كشت چغندرقند در محدوده مورد مطالعه به 23 گروه مستقل تفكيك و به‌طوري‌كه در آن كمترين و بيشترين مقدار بهره وري فيزيكي آب چغندرقند به ترتيب در گروه 11 (اقليد) و 12 (مرودشت) معادل 2/640 كيلوگرم بر مترمكعب و گروه 3 (اسدآباد) معادل 11/025 كيلوگرم بر مترمكعب بود.