ارزيابي عملكرد محيط‌زيستي زهكشي لانه‌موشي در كشت برنج اراضي شاليزاري

ويژگي هاي خاك و نوع زهكش از جمله عوامل مؤثر بر كيفيت زهاب هستند. زهكشي لانه‌موشي به عنوان يك روش زهكشي ارزان قيمت در خاك‌هاي با بافت سنگين مانند شاليزارها پيشنهاد شده است. اين پژوهش، با هدف ارزيابي عملكرد محيط‌زيستي‌ سامانه زهكش لانه‌موشي براي زهكشي ميان فصل‌ و پايان‌فصل برنج در شاليزارها اجرا شده است. براين اساس، آزمايشي به‌صورت كرت‌هاي يك بار خرد شده در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال‌هاي زراعي 1402-1401در مزرعۀ تحقيقاتي دانشگاه گيلان در شهر رشت به اجرا درآمد. عامل اصلي، زهكشي در دو سطح يكي سامانۀ زهكش لانه‌موشي سنتي (بدون گراول) و ديگري سامانۀ زهكش لانه‌موشي با گراول و عامل فرعي، مديريت آبياري در دو سطح يكي غرقاب دائم و ديگري تناوبي اجرا شد. زهكشي ميان‌ فصل و پايان‌فصل به‌ترتيب در مرحلۀ پنجه‌زني و برداشت محصول اجرا شد. در اين پژوهش، سطح ايستابي و پارامترهاي كيفي زهاب شامل اسيديته، هدايت‌الكتريكي، نيترات، نيتريت، فسفات، سولفات، كلرايد، كل جامدات معلق و انحلال پذير، مقادير سديم، كلسيم، منيزيم و آمونيوم پايش شدند. نتايج نشان داد كه بيشترين مقدار در ميانگين اسيديته و نسبت جذب سديم به‌ترتيب 6/99 و 4/65 ميلي‌اكي‌والان بر ليتر در ميان‌فصل براي سامانۀ زهكش لانه‌موشي با گراول و آبياري غرقاب دائم است. بيشترين غلظت آمونيوم و نيترات براي زهكشي ميان‌فصل به‌ترتيب با 20 و 0/21 ميلي‌گرم بر ليتر و بيشترين ميانگين هدايت‌الكتريكي و كل جامدات محلول براي زهكشي پايا‌ن‌فصل به‌ترتيب 3845 ميكرو‌زيمنس بر سانتي‌متر و 2475 ميلي‌گرم بر ليتر در سامانۀ زهكش لانه‌موشي سنتي و آبياري غرقاب دائم مشاهده شد. نتايج تجزيۀ آماري نشان از معني‌دارنبودن تيمارهاي مورد بررسي براي مقادير هدايت‌الكتريكي و نيتريت زهاب داشت. نتايج نشان داد متوسط مقادير هدايت‌الكتريكي، كل جامدات محلول، نسبت جذب سديم، سديم، آمونيوم، فسفات، سولفات و كلرايد زهاب براي ميان فصل و پايان‌فصل زهكشي در سامانۀ زهكش لانه‌موشي با گراول، نسبت به سامانۀ سنتي، كمتر است اگرچه سامانۀ زهكش لانه‌موشي سنتي با تفاوت 9 درصد در كنترل سطح ايستابي موفق‌تر عمل كرد. از ديدگاه محيط‌زيستي، زهكشي لانه‌موشي با گراول قابل توصيه است.