اثر افزايش دما بر روند تغييرات ماهانه سطح پوشش، عمق و آب معادل برف و تهديد منابع شرب و كشاورزي؛ مطالعۀ موردي (استان همدان)

برف و آب حاصل از ذوب آن يكي از منابع تامين آب كشاورزي در مناطق كوهستاني مانند استان همدان است. در اين مطالعه، روند زماني بارش برف در اين استان در دوره 1982 تا 2023 بررسي شد. براي اين منظور، داده هاي سطح پوشش برف (SC)، آب معادل برف (SWE) و عمق برف (SDepth) براي ماه هاي مختلف با استفاده از تصويرهاي ماهواره اي حاصل از محصول FLDAS استخراج شد. نتايج نشان داد كه با افزايش 3/33 درجه سانتي گراد در متوسط دما در اين دوره، SC با كاهشي برابر 90/13 درصد مواجه شده است و سال هاي 1982 و 2021 به ترتيب با مجموع 41043/04 و 4048/12 كيلومتر مربع بيشترين و كمترين SC را داشته اند. به طور ميانگين، پوشش برف در ماه هاي مي تا اكتبر وجود نداشته و در آوريل و نوامبر ناچيز (به ترتيب 170/10 و 286/72 كيلومتر مربع) بوده است. ژانويه بيشترين SC را با 5182/22 كيلومتر مربع داشته و در فوريه، مارس و دسامبر نيز پوشش برف مشاهده شده كه هم ز مان با اواخر پاييز تا اوايل بهار ايران است. نتايج آزمون هاي من-كندال و شيب تايل-سن نشان داد كه روند SC، SWE و SDepth در ژانويه، فوريه و مارس كاهشي و معني دار بوده است. در هر چهار ماه ژانويه، فوريه، مارس و دسامبر، روند دماي هوا افزايشي و روند بارش كاهشي بوده است. در ژانويه و دسامبر، SC به ترتيب تندترين و ملايم ترين شيب كاهشي را داشته است. مقادير ضريب پيرسون بيانگر همبستگي معكوس و معني دار (در سطح 0/01) SC، SWE و SDepth با دماست. در كل، همبستگي اين پارامترها با دما در مقايسه با بارش بيشتر بوده است، به ويژه در فوريه و مارس كه دماي بيشتري نسبت به دسامبر و ژانويه داشته اند. بنابراين، با توجه به تغيير اقليم و افزايش دماي جهاني و نقش مهم برف در تامين آب استان همدان و تاثيرپذيري زياد آن از دما، عواملي مانند مديريت، برنامه ريزي و زمان بندي استفاده از منابع آب اين استان ضروري است.