چالش‎هاي نظام اوقاف ايران عهد رضاشاه پيش از تصويب قانون اوقاف سال1313؛ مطالعه موردي نواحي مركزي استان مازندران

تعدد، تنوع و فراگيري مقولۀ وقف در اقصي نقاط ايران، به‎ همراه عوايد قابل‎توجه، مصارف، كاركردها و آثار ناشي از آن، نهاد وقف را به يكي از مهم‎ترين و تأثيرگذارترين نهادهاي موجود در ايران تبديل نموده‎است. اين نهاد مهم در دوران رضاشاه، با مسائل و مشكلات چندي در نواحي مختلف ايران دست‎به‎گريبان بود. در اين راستا و در واكنش به چالش‎هاي موجود و با هدف مرتفع ساختن آن‎ها، رضاشاه درصدد بازنگري قوانين اوقاف برآمد كه درنهايت منتهي به تصويب قانون اوقاف 1313ش شد. مطالعۀ موردي و واكاوي چالش‎هاي وقف در يكي از نواحي ايران از اهداف مهم اين پژوهش محسوب مي‎شود تا با شيوۀ استقرايي بتوانيم يك تصوير كلي از مسائل و مشكلات حوزۀ وقف در ايران عهد پهلوي اول به دست بياوريم. لذا جستار پيش رو درصدد است تا با روش تحقيقِ تاريخي، مدل توصيفي‎تبييني، به طرح و پاسخ‌گويي به اين پرسش بپردازد كه: نظام اوقاف ايرانِ عهد رضاشاه در نواحي مركزي مازندران، پيش از تصويب قانون اوقافِ سال 1313ش با چه چالش‎هاي مواجه بوده‎است؟ يافته‎هاي تحقيق حاكي از آن است كه تخريب ابنيه موقوفات، عدم تمكين متوليان موقوفات نسبت به وزارت معارف و اوقاف، خيانت و ناكارآمدي متوليان در اداره موقوفات و حيف‎وميل اموال وقفي، سوءاستفاده از موقوفات و فروش يا تصاحب املاك وقفي و تعدد موقوفات مجهول‎المصرف، متعذرالمصرف و مسلوب‎المنفعه ازجمله مهم‎ترين چالش‎هاي پيش روي حكومت پهلوي اول پيش از تصويب قانون اوقافِ سال 1313ش، در حوزه وقف بوده‎است.