بازتاب دين مداري پادشاهان صفوي در تحولات نهاد حسبه

در دورۀ صفوي برخي از وجوه ساختاري و عملكردي مناصب حكومتي دچار دگرگوني‎هايي شد و در جريان آن برخي از نهادها به‌منظور اجراي قوانين شرع توسعه و تكامل يافت و برخي به سبب كثرت وظايف، توسط پادشاهان صفوي تفكيك و به نهادهاي مختلف واگذار گرديد. ازجمله نهاد حسبه كه از مؤسسات وابسته به دستگاه قضايي و بر پايه احكام ديني و عرفي جامعه، در دوران اسلامي با فراز و نشيب‎هايي ادامه يافته بود، در اين دوره با تغييراتي كه در ساختار حكومتي و مذهبي رخ داد، دستخوش تحولات بسياري گرديد و بسياري از وظايف آن به ديگر نهادها و مؤسسات جديدالتأسيس واگذار شد. در اين مقاله تلاش شده‌است براساس منابع تاريخي و با روش توصيفي‎تحليلي، تحولات يكي از مهم‎ترين نهادهاي حكومتي، هم‌زمان با روي كار آمدن حكومت شيعي‌مذهب صفوي و تأثير دين‎مداري پادشاهان اين سلسله در وظايف و كاركردهاي اين نهاد مورد بررسي قرار گيرد. مهم‎ترين يافته هاي پژوهش حاضر نشان‌دهندۀ انجام برخي وظايف نهاد حسبه توسط شاهان صفوي و واگذاري كاركردهاي گستردۀ آن (برخلاف دوره‎هاي گذشته) بين ديگر نهادهاست. نتيجۀ اين تحولات در پايان اين دوره، محدود شدن اختيارات اين نهاد همراه با تغييرات اساسي در كاركردهاي آن بوده‌است.